Από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 ισχύουν νέοι κανόνες για τις κληρονομιές, οι οποίοι αλλάζουν τον τρόπο διαχείρισης των χρεών, τα δικαιώματα των συζύγων και των παιδιών, τη νόμιμη μοίρα, τις κληρονομικές συμβάσεις, αλλά και την προστασία ανθρώπων που φρόντιζαν άτυπα έναν αποβιώσαντα. Η ημερομηνία θανάτου καθορίζει ποιο καθεστώς θα εφαρμοστεί, καθώς οι παλιές και οι νέες υποθέσεις θα αντιμετωπίζονται διαφορετικά.
Περιορισμός της ευθύνης για τα χρέη
Με το προηγούμενο καθεστώς, ένας κληρονόμος μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπος με τα χρέη του αποβιώσαντα ακόμη και με την προσωπική του περιουσία. Αυτό συνέβαινε όταν δεν είχε αποποιηθεί την κληρονομιά ή δεν είχε αποδεχθεί το ευεργέτημα της απογραφής.
Ο νέος νόμος περιορίζει αυτή την ευθύνη για θανάτους από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά. Για παράδειγμα, αν η κληρονομιά περιλαμβάνει ακίνητο αξίας 180.000 ευρώ και χρέη 250.000 ευρώ προς τράπεζες, την Εφορία και άλλους πιστωτές, οι απαιτήσεις στρέφονται καταρχήν κατά της κληρονομιαίας περιουσίας. Η προσωπική περιουσία του κληρονόμου δεν καλύπτει αυτομάτως το υπόλοιπο των χρεών.
Η προστασία δεν ισχύει χωρίς όρους. Ο κληρονόμος μπορεί να τη χάσει αν διαχειριστεί ή διαθέσει ελεύθερα τα κληρονομιαία στοιχεία κατά τρόπο που παραβιάζει τους νέους κανόνες.
Μεγαλύτερο μερίδιο για τον επιζώντα σύζυγο
Σε κληρονομιά 300.000 ευρώ, χωρίς διαθήκη, με έναν επιζώντα σύζυγο και ένα παιδί, ο σύζυγος λαμβάνει πλέον το ένα τρίτο, δηλαδή 100.000 ευρώ. Το παιδί παίρνει τα υπόλοιπα 200.000 ευρώ.
Με το προηγούμενο σύστημα, ο σύζυγος θα λάμβανε το ένα τέταρτο, δηλαδή 75.000 ευρώ, ενώ το παιδί θα κληρονομούσε 225.000 ευρώ. Έτσι, στο συγκεκριμένο παράδειγμα, η αλλαγή μεταφέρει 25.000 ευρώ από το μερίδιο του παιδιού στον επιζώντα σύζυγο.
Όταν υπάρχουν περισσότερα παιδιά, το ποσοστό του συζύγου παραμένει στο ένα τέταρτο. Το υπόλοιπο ποσό μοιράζεται ισόποσα μεταξύ των παιδιών.
Η νόμιμη μοίρα γίνεται χρηματική απαίτηση
Ο νέος νόμος αλλάζει και τη θέση του παιδιού που αποκλείεται από διαθήκη. Αν ένας γονέας αφήσει αποκλειστικά ένα ακίνητο στο ένα από τα δύο παιδιά, το άλλο εξακολουθεί να δικαιούται τη νόμιμη μοίρα του.
Στο παράδειγμα περιουσίας αξίας 300.000 ευρώ, κάθε παιδί θα δικαιούνταν χωρίς διαθήκη 150.000 ευρώ. Η νόμιμη μοίρα του παιδιού που αποκλείστηκε ανέρχεται στο μισό αυτού του ποσού, δηλαδή σε 75.000 ευρώ.
Το παιδί δεν γίνεται αυτομάτως συγκύριος στο ακίνητο. Αποκτά χρηματική απαίτηση 75.000 ευρώ απέναντι στον κληρονόμο που πήρε το ακίνητο. Σε ειδικές περιπτώσεις, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει την απόδοση άλλου περιουσιακού στοιχείου ή αντίστοιχου ποσοστού της κληρονομιάς.
Τι ισχύει για τους συντρόφους χωρίς γάμο
Η πολυετής συμβίωση χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης δεν δημιουργεί αυτόματα δικαίωμα στην κληρονομιά. Αν ο αποβιώσας δεν έχει σύζυγο αλλά αφήνει συγγενή, όπως αδελφό, ο συγγενής προηγείται στην εξ αδιαθέτου διαδοχή.
Ο σύντροφος μπορεί, ωστόσο, να κρατήσει τα κοινά οικιακά αντικείμενα και να χρησιμοποιεί χωρίς αντάλλαγμα την κοινή κύρια κατοικία για έναν χρόνο. Ολόκληρη η κληρονομιά μπορεί να περιέλθει σε αυτόν μόνο αν δεν υπάρχει σύζυγος ή συγγενής που να καλείται ως κληρονόμος και το δικαίωμα αναγνωριστεί από δικαστήριο.
Αποζημίωση για άτυπη φροντίδα
Πρόσωπα που φρόντιζαν χωρίς αμοιβή έναν αποβιώσαντα μπορούν πλέον να ζητήσουν χρηματική παροχή από την κληρονομιά. Η δυνατότητα αφορά, για παράδειγμα, γείτονα ή συγγενή που παρείχε φροντίδα χωρίς να έχει σχετική νομική υποχρέωση.
Το ποσό δεν είναι προκαθορισμένο. Το δικαστήριο θα εξετάζει τη διάρκεια, το είδος και την έκταση της φροντίδας. Αν οι περιστάσεις το δικαιολογούν, μπορεί να αποφασίσει την απόδοση περιουσιακού στοιχείου αντί χρημάτων. Το δικαίωμα μπορεί να αποκλειστεί αν ο αποβιώσας είχε προβλέψει κάτι διαφορετικό στη διαθήκη του.
Κληρονομικές συμβάσεις και δικαιώματα εγγονιών
Ο νέος νόμος επιτρέπει τη σύνταξη συμβολαιογραφικής κληρονομικής σύμβασης. Έτσι, ένας ιδιοκτήτης οικογενειακής επιχείρησης μπορεί να συμφωνήσει να την αφήσει στο παιδί που εργάζεται σε αυτήν και να δώσει χρηματικό αντάλλαγμα στο άλλο παιδί.
Το δεύτερο παιδί μπορεί να παραιτηθεί εκ των προτέρων από ολόκληρη την κληρονομιά, από συγκεκριμένο μέρος της ή μόνο από τη νόμιμη μοίρα. Αν η συμφωνία δεν προβλέπει διαφορετικά, τα αποτελέσματα της παραίτησης μπορεί να επεκταθούν και στους απογόνους του. Επομένως, η απόφαση ενός παιδιού μπορεί να επηρεάσει και τα μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα των εγγονιών.
Ειδική λύση για παλιές κληρονομιές
Ο περιορισμός της ευθύνης για τα χρέη δεν εφαρμόζεται αναδρομικά σε όλες τις παλιές κληρονομιές. Υπάρχει, όμως, ειδική δυνατότητα για κληρονόμους ανθρώπων που είχαν πεθάνει έως τις 22 Μαΐου 2026 και δεν είχαν προλάβει να αποδεχθούν την κληρονομιά με το ευεργέτημα της απογραφής.
Μέσα σε έξι μήνες από τη δημοσίευση του νόμου μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να ζητήσουν τη διενέργεια απογραφής. Αυτό ισχύει εφόσον δεν έχει ξεκινήσει αναγκαστική εκτέλεση στην προσωπική τους περιουσία και δεν υπάρχει άλλος λόγος απώλειας του ευεργετήματος.
Παράλληλα, η δημοσίευση διαθηκών αντιμετωπίζει προσωρινά προβλήματα λόγω της αποχής των συμβολαιογράφων Αθηνών, Πειραιώς, Αιγαίου και Δωδεκανήσου, η οποία ισχύει έως τις 30 Σεπτεμβρίου.
Γνωρίζατε αυτές τις αλλαγές στη νομοθεσία για τις κληρονομιές; Αν βρήκατε το κείμενο χρήσιμο, μπορείτε να το μοιραστείτε και να περιηγηθείτε στην ιστοσελίδα για περισσότερα σχετικά θέματα.