Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
Νέους κανόνες στη σχέση των δανειοληπτών με τις τράπεζες και τις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων (servicers) θεσπίζει το νομοσχέδιο για το ιδιωτικό χρέος, το οποίο ψηφίστηκε και αποτελεί πλέον νόμο του κράτους. Είχε προηγηθεί σφοδρή αντιπαράθεση μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης για τις αλλαγές στην προστασία των οφειλετών και τις εξουσίες των servicers.
Στο επίκεντρο βρέθηκε το άρθρο 23, που επέτρεπε στους πιστωτές να ξεκινούν διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης σε περίπτωση μη τήρησης της συμφωνημένης ρύθμισης. Ουσιαστικά δεν θα χρειαζόταν προηγουμένως να έχει εκδοθεί διαταγή πληρωμής, δηλαδή επίσημη εντολή εξόφλησης του χρέους, ύστερα από έλεγχο των εγγράφων που προσκομίζει ο δανειολήπτης.
Οι καταγγελίες
Το επίμαχο αυτό άρθρο αποσύρθηκε μετά από καταγγελίες της αντιπολίτευσης ότι γινόταν παράκαμψη βασικού σταδίου ελέγχου και δικαστικής προστασίας των δανειοληπτών και άνοιγε ο δρόμος σε funds και servicers να προχωρούν άμεσα σε κατασχέσεις. Από τη μεριά της η κυβέρνηση υποστήριξε ότι απαιτούνταν συναίνεση του οφειλέτη και παρέμενε η δυνατότητα δικαστικής ανακοπής κατά της εκτέλεσης, δηλαδή διατηρούσε το δικαίωμα ο οφειλέτης να προσφύγει στο δικαστήριο κατά της κατάσχεσης.
Αξίζει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι στην περίπτωση του εξωδικαστικού, η σύμβασή του αποτελεί εκτελεστό τίτλο και όσο εξυπηρετείται ισχύει η προστασία της ρύθμισης. Αν παραβιαστεί και συντρέξουν οι νόμιμες προϋποθέσεις, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για αναγκαστική εκτέλεση χωρίς προηγούμενη διαταγή πληρωμής, ενώ παραμένει η δυνατότητα δικαστικής προσβολής της εκτέλεσης.
Οι βασικές αλλαγές
Στα άρθρα του νέου νόμου προβλέπονται συγκεκριμένες προθεσμίες απάντησης στα αιτήματα των οφειλετών, περιορισμός της ελάχιστης προκαταβολής, αναλυτική ενημέρωση για το χρέος και αυστηρότερες ποινές για τις τράπεζες και τους servicers όταν αποδεδειγμένα παραβιάζουν δικαιώματα οφειλετών.
Η πιο ουσιαστική αλλαγή, όμως, αφορά συγκεκριμένες κατηγορίες δανειοληπτών που επιλέγουν τον εξωδικαστικό μηχανισμό και οποίοι θα μπορούν να εξοφλήσουν τις οφειλές τους με σταθερό επιτόκιο 3% καθ’ όλη τη διάρκεια της ρύθμισης. «Το Βήμα της Κυριακής» μέσα από 13 ερωτήσεις-απαντήσεις αναλύει τις βασικές αλλαγές που φέρνει ο νέος νόμος.
1. Ποιους αφορούν και ποιους όχι οι αλλαγές που περιλαμβάνει ο νέος νόμος;
Τρεις κατηγορίες. Οσους έχουν καθυστερήσει να πληρώσουν δόσεις δανείων και αναζητούν ρύθμιση, όσους έχουν ήδη ρυθμίσει ένα δάνειο και πληρώνουν κανονικά τις δόσεις τους και όσους εντάσσονται στον εξωδικαστικό. Οι παρεμβάσεις διαφέρουν ανά περίπτωση καθώς άλλες αφορούν τη διαπραγμάτευση, άλλες την προστασία της συμφωνίας και άλλες το επιτόκιο. Από την άλλη, για κάποιον που πληρώνει κανονικά το αρχικό του δάνειο δεν προβλέπεται κάποιο ορατό όφελος μείωσης της δόσης ή του επιτοκίου του. Τον αφορούν όμως οι αλλαγές που σχετίζονται με τα νέα δικαιώματα ενημέρωσης για την οφειλή του.
2. Ποιες επιλογές έχει κάποιος που δεν μπορεί να πληρώσει;
Μπορεί να ζητήσει απευθείας ρύθμιση από την τράπεζα ή τον servicer ή να επιλέξει τον δρόμο του εξωδικαστικού μηχανισμού, ενώ δεν χρειάζεται να είναι ευάλωτος για να αναζητήσει λύση.
Η αδυναμία πληρωμής, όμως, κάποιων δόσεων δεν εξασφαλίζει αυτομάτως κούρεμα, επιτόκιο 3% ή προστασία από πλειστηριασμό.
3. Πώς λειτουργεί η απευθείας ρύθμιση και τι αλλάζει ως προς τις προθεσμίες και τις προκαταβολές;
Ο οφειλέτης παρουσιάζει τα οικονομικά του στοιχεία και διαπραγματεύεται περισσότερα χρόνια αποπληρωμής, μικρότερες καταβολές, αλλαγή επιτοκίου ή ενδεχόμενη διαγραφή χρέους. Προβλέπεται απάντηση σε πλήρες αίτημα εντός τριών μηνών και ολοκλήρωση της διαδικασίας εντός έξι μηνών.
Από τη μεριά του ο οφειλέτης έχει έναν μήνα προθεσμία να απαντήσει στην πρόταση. Στην περίπτωση απόρριψης αυτή αιτιολογείται γραπτώς, ενώ η προκαταβολή περιορίζεται έως 15% του κεφαλαίου.
4. Σε τι διαφέρει ο εξωδικαστικός;
Πρόκειται για ήδη διαθέσιμη ηλεκτρονική διαδικασία, για συνολικές οφειλές πάνω από 5.000 ευρώ προς χρηματοδοτικούς φορείς, Δημόσιο ή ασφαλιστικά ταμεία. Μέσω της πλατφόρμας διαμορφώνεται πρόταση αποπληρωμής, την οποία εξετάζει ο οφειλέτης, ενώ μπορούν να περιλαμβάνονται περισσότεροι πιστωτές.
5. Ποιοι δικαιούνται σταθερό επιτόκιο 3%;
Οι ευάλωτοι με τη σχετική βεβαίωση και οι επιλέξιμοι οφειλέτες στον εξωδικαστικό, για οφειλές προς χρηματοδοτικούς φορείς. Το 3% προβλέπεται για ολόκληρη τη διάρκεια της ρύθμισης, ανεξάρτητα από την ύπαρξη εξασφάλισης, για καταβολές από 1ης Δεκεμβρίου 2026.
6. Ποια είναι η διαφορά ευάλωτων και επιλέξιμων οφειλετών;
Οι ευάλωτοι πληρούν αυστηρότερα οικονομικά κριτήρια και εκδίδουν βεβαίωση. Οι επιλέξιμοι αποτελούν ευρύτερη κατηγορία, με υψηλότερα όρια και οφειλές προς χρηματοδοτικούς φορείς έως 300.000 ευρώ, σε καθυστέρηση τουλάχιστον 90 ημερών. Ενδεικτικά, για ζευγάρι με δύο παιδιά στην περίπτωση των ευάλωτων το ετήσιο εισόδημα είναι έως 17.500 ευρώ ενώ αν πρόκειται για επιλέξιμους 35.000 ευρώ.
Στην περίπτωση της αξίας των ακινήτων για τους ευάλωτους είναι έως 165.000 ευρώ και για τους επιλέξιμους 330.000 ευρώ, ενώ όσον αφορά καταθέσεις και επενδύσεις είναι έως 17.500 και 35.000 ευρώ αντίστοιχα.
Τα κριτήρια εξετάζονται συνδυαστικά, με ειδικές προβλέψεις για μονογονεϊκές οικογένειες και αναπηρία.
7. Τι βελτίωση παρέχεται σε οικογένειες παιδιών με αναπηρία;
Επεκτείνεται, με τα προβλεπόμενα κριτήρια, ο χαρακτηρισμός του ευάλωτου σε γονείς ή νόμιμους φροντιστές εξαρτώμενων παιδιών με πιστοποιημένη αναπηρία 67% και άνω.
8. Πώς προστατεύεται όποιος πληρώνει τη ρύθμισή του;
Οσο την τηρεί, απαγορεύονται η καταγγελία της και οι προβλεπόμενες πράξεις αναγκαστικής εκτέλεσης. Καλύπτονται επίσης περιπτώσεις όπου δόσεις δεν πληρώθηκαν επειδή δεν χορηγήθηκαν εγκαίρως αναγκαία στοιχεία πληρωμής. Σε παραβίαση προβλέπονται ακυρότητα της πράξης, πίστωση ποσού ίσου με πέντε δόσεις και παράταση κατά πέντε μήνες χωρίς επιβάρυνση.
9. Τι προβλέπεται για την ενημέρωση και τη διόγκωση των χρεών;
Τα αναλυτικά στοιχεία οφειλής παρέχονται δωρεάν εντός 45 ημερών, εφόσον δεν είναι ήδη πλήρως διαθέσιμα στο σύστημα προσωποποιημένης πληροφόρησης. Διαφορετικά, αναστέλλεται η τοκοφορία μέχρι την πλήρη χορήγησή τους. Παράλληλα, προβλέπεται εφαρμογή των προστατευτικών ορίων του άρθρου 39 του νόμου 3259/2004 σε οφειλές με καθυστέρηση τουλάχιστον 90 ημερών, χωρίς προθεσμία αίτησης.
10. Απαγορεύονται οι πλειστηριασμοί πρώτης κατοικίας;
Οχι καθολικά. Ενισχύεται η ήδη υπάρχουσα υποχρέωση πρότασης ρύθμισης τουλάχιστον τρεις μήνες πριν από πλειστηριασμό και η οποία πρέπει να είναι βιώσιμη και τεκμηριωμένη, με βάση τις πραγματικές δυνατότητες του οφειλέτη.
11. Πώς ενισχύεται ο έλεγχος των servicers και τι πρόστιμα προβλέπονται;
Προβλέπονται δημοσιοποίηση οικονομικών στοιχείων και στοιχείων παραπόνων, ετήσια σχέδια προς την Τράπεζα της Ελλάδος, ανεξάρτητοι έλεγχοι σε τιτλοποιήσεις με κρατική εγγύηση και δημοσιοποίηση κυρώσεων. Τα ειδικά πρόστιμα για συγκεκριμένες παραβιάσεις φθάνουν τις 500.000 ευρώ ανά δανειολήπτη, ενώ χωριστά, το ανώτατο εποπτικό πρόστιμο αυξάνεται στα 5 εκατομμύρια ευρώ.
12. Πώς προκύπτει όφελος από τη μείωση του επιτοκίου σε δάνειο με εξασφάλιση που ρυθμίζεται μέσω εξωδικαστικού;
Για παράδειγμα, με εξασφάλιση ακινήτου ρυθμισμένη οφειλή 100.000 ευρώ με εξόφληση σε 20 χρόνια, η δόση την πρώτη τριετία του προηγούμενου καθεστώτος με επιτόκιο 3% είναι 554,60 ευρώ. Μετά την τριετία το επιτόκιο σκαρφαλώνει στο 5,176% και η δόση διαμορφώνεται στα 653,5 ευρώ.
Με το νέο σταθερό επιτόκιο 3% η δόση θα παραμείνει στα 554,60 ευρώ και για τα 20 χρόνια αποπληρωμής. Συνολικά το όφελος για τον δανειολήπτη ανέρχεται σε περίπου 20.200 ευρώ.
13. Στην περίπτωση δανείου χωρίς εξασφάλιση υπάρχει όφελος;
Στην περίπτωση που δεν υπάρχει εξασφάλιση ακινήτου, στο παράδειγμα των 100.000 ευρώ με βάση το προηγούμενο καθεστώς η δόση την πρώτη τριετία ανέρχεται σε 605,98 ευρώ (επιτόκιο 4%) και στη συνέχεια ανεβαίνει στα 685,56 ευρώ καθώς το επιτόκιο εκτινάσσεται σε 5,676%.
Με τις αλλαγές που ψηφίστηκαν, η δόση από την πρώτη έως την τελευταία θα είναι 554,60 ευρώ καθώς το επιτόκιο είναι σταθερό 3%. Στην περίπτωση αυτή, το συνολικό όφελος για τον δανειολήπτη ανέρχεται σε περίπου 28.600 ευρώ.