Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
Με τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου να παρουσιάζουν κάθε μέρα και άλλη εικόνα, τις τιμές στα πρατήρια υγρών καυσίμων να είναι σταθερά πάνω από τα 2,10 ευρώ/λίτρο και τις ημέρες που θα ξεκινήσει η διάθεση του πετρελαίου θέρμανσης στα νοικοκυριά να πλησιάζουν, η κυβέρνηση αποφάσισε τελικά να μην ανακοινώσει άμεσα τα μέτρα στήριξης πολιτών και επιχειρήσεων μέσω επιδοτήσεων, συμφωνίας με τα διυλιστήρια, μείωσης φόρων κ.τ.λ.
Οπως λένε αρμοδίως, μέσα από αυτή την καθυστέρηση ανακοίνωσης των μέτρων, στόχο έχει να κερδίσει χρόνο για να δει αν τα πρώτα σημάδια αποκλιμάκωσης των τιμών θα διατηρηθούν το επόμενο διάστημα και κυρίως αν τελικά στην Ευρώπη ληφθεί κάποια κεντρική απόφαση στήριξης των κρατικών προϋπολογισμών για την κάλυψη των εν λόγω δαπανών.
Ο ειδικός φόρος κατανάλωσης
Ωστόσο, όπως αποκαλύπτει σήμερα «Το Βήμα της Κυριακής», ακόμη και έτσι να είναι τα πράγματα, η κυβέρνηση έχει τη δυνατότητα, όχι μόνο να μειώσει τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης στα κατώτατα επιτρεπτά ευρωπαϊκά όρια, αλλά να κινηθεί ακόμη πιο κάτω.
Πριν από περίπου δέκα ημέρες, όταν έδωσε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης συνέντευξη στην κρατική τηλεόραση ανοίγοντας τα χαρτιά του για την ακρίβεια στα καύσιμα και τι μέτρα μπορεί να εφαρμόσει για να μειωθούν οι επιβαρύνσεις σε νοικοκυριά, επαγγελματίες, αγρότες και επιχειρήσεις, οι διεθνείς τιμές των καυσίμων (brent) άγγιζαν τα 110 δολάρια το βαρέλι.
Στη συνέχεια οι τιμές σημείωσαν πτώση, για να διαμορφωθούν περί τα 100 δολάρια το βαρέλι με κάποια σκαμπανεβάσματα στο ενδιάμεσο.
Τα διυλιστήρια
Το γεγονός αυτό οδήγησε την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Οικονομικών να εκτιμήσει ότι αυτή η τάση μπορεί να συνεχιστεί και άρα να μη χρειαστεί, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, να ανακοινωθούν όλα τα μέτρα που είχαν δρομολογηθεί την περασμένη Δευτέρα, όπως είχε προαναγγείλει ο ίδιος ο Πρωθυπουργός.
Επίσης, ακόμη δεν έχει ξεκαθαρίσει το τοπίο αναφορικά με τη φόρμουλα συνδρομής των διυλιστηρίων στην προσπάθεια αποκλιμάκωσης των τιμών, ενώ για το ντίζελ κίνησης το μέτρο που έχει κλειδώσει είναι να συνεχιστεί η επιδότηση των 10 λεπτών ανά λίτρο και για τον μήνα Οκτώβριο.
Σημειώνεται ότι το μέτρο αυτό δεν αφορά μόνο τους οδηγούς ή τους ιδιοκτήτες των οχημάτων αλλά επηρεάζει τις μεταφορές, την αγροτική παραγωγή και φυσικά τις τελικές τιμές προϊόντων και υπηρεσιών.
Οι δημοσιονομικές εφεδρείες
Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, όταν ρωτήθηκε πρόσφατα για τις επιπτώσεις αύξησης των τιμών καυσίμων στα νοικοκυριά και πώς θα την αντιμετωπίσει, δήλωσε ότι «έχουμε κρατήσει δημοσιονομικές εφεδρείες, για να έχουμε επιλογές όταν οι συνθήκες δυσκολεύουν. Οι διεθνείς κρίσεις δεν είναι στο χέρι μας. Το πώς απαντάμε σε αυτές, όμως, είναι». Το γεγονός ότι για πρώτη φορά άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο ο κ. Μητσοτάκης για μείωση των ειδικών φόρων κατανάλωσης, έστω και υπό προϋποθέσεις, έκανε ακόμη πιο δύσκολη την εξίσωση ανακοίνωσης των νέων μέτρων. Αλλωστε είναι γνωστό ότι αναζητείται φόρμουλα ώστε να εγκρίνει η Ευρωπαϊκή Ενωση ένα πρόγραμμα δημοσιονομικής ομπρέλας για αυτά τα μέτρα που φυσικά δεν αφορούν μόνο την Ελλάδα αλλά και άλλες χώρες της ΕΕ και στο υπουργείο Οικονομικών λένε ότι εφεδρείες υπάρχουν αλλά δεν είναι απεριόριστες.
Η οδηγία
Το ευρωπαϊκό φορολογικό καθεστώς που καθορίζει το ύψος των ειδικών φόρων κατανάλωσης στα καύσιμα περιλαμβάνεται στην οδηγία για τη φορολόγηση της ενέργειας του 2003. Με βάση την οδηγία αυτή, τα κράτη-μέλη έχουν την ευελιξία να καθορίζουν φορολογικούς συντελεστές στα ορυκτά καύσιμα, οι οποίοι όμως συντελεστές δεν μπορεί να είναι κάτω από τα κατώφλια που σαφώς ορίζονται από την οδηγία αυτή.
Συγκεκριμένα, τα κατώτατα όρια ειδικών φόρων κατανάλωσης καυσίμων είναι για το πετρέλαιο θέρμανσης τα 2,1 λεπτά ανά λίτρο (από 28 λεπτά/λίτρο που ισχύει όταν διατίθεται), τα 33 λεπτά/λίτρο για το ντίζελ κίνησης (από 41 λεπτά/λίτρο που είναι σήμερα) και για την αμόλυβδη βενζίνη τα 35,9 λεπτά/λίτρο (από 70 λεπτά/λίτρο σήμερα).
Οι παρεκκλίσεις στην έκτακτη ανάγκη
Ωστόσο, η ανωτέρω οδηγία επιτρέπει σε ένα κράτος-μέλος να μειώσει προσωρινά τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης κάτω και από αυτά τα ελάχιστα όρια που περιλαμβάνει χωρίς να παραβιάζει το δίκαιο της ΕΕ. Αυτές οι παρεκκλίσεις ζητούνται από τα κράτη-μέλη συνήθως ως απάντηση σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, όπως αιφνίδιες αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων, διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα ή γεωπολιτικές εξελίξεις που επηρεάζουν την αγορά της ενέργειας.
Οι νέοι κανόνες
Περαιτέρω οι νέοι κανόνες οικονομικής διακυβέρνησης στην ΕΕ καθορίζουν μέσω των τετραετών εθνικών σχεδίων (μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα) ανώτατο ύψος δαπανών, καθώς και τις πηγές χρηματοδότησής τους (ύψος φορολογικών εσόδων).
Σαφέστατα το κράτος-μέλος που έχει δημοσιονομικό χώρο (περιθώριο ύψους δαπανών συν χρηματοδότησής τους) έχει δικαίωμα να ζητήσει παρέκκλιση για τη φορολογία της ενέργειας πέρα και σημαντικά κάτω από τα κατώτατα όρια. Κατά συνέπεια, η χώρα μας έχει δικαίωμα να αιτηθεί παρέκκλισης για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Ωστόσο, σε κάθε περίπτωση, το αίτημα αυτό δε θα πρέπει να θέτει σε κίνδυνο την εφαρμογή του μεσοπρόθεσμου.
Επομένως, το υπουργείο Οικονομικών θα πρέπει να έχει εναλλακτικούς τρόπους χρηματοδότησης δαπανών. Αρα, η προσπάθεια της Ελλάδας σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι να πετύχει την εφαρμογή μίας ρήτρας διαφυγής για τη συγκεκριμένη απώλεια των φορολογικών εσόδων, δηλαδή η απώλεια αυτή να μην προσμετράται στο περιθώριο κάλυψης των δαπανών.
Σύμφωνα με πληροφορίες προερχόμενες από τις Βρυξέλλες, συγκεκριμένα κράτη -μέλη, όπως η Γερμανία, η Ολλανδία και η Δανία, δεν είναι θετικά σε μία τέτοια λύση στο Συμβούλιο της ΕΕ, θεωρώντας ότι η πρόβλεψη της οδηγίας για παρεκκλίσεις είναι υπεραρκετή και εναπόκειται στα κράτη να βρουν εναλλακτικούς τρόπους χρηματοδότησης τυχόν δημοσιονομικού κενού που μπορεί να ανακύψει από τη μείωση των φορολογικών εσόδων.
Στην πράξη, τα τρία αυτά κράτη ναι μεν μπορούν να δεχθούν ακόμη και τον μηδενισμό του ειδικού φόρου κατανάλωσης, θεωρώντας ότι αυτό προκύπτει από το υπάρχουν νομικό πλαίσιο της ΕΕ, αλλά δεν επιθυμούν αλλαγή στους κανόνες οικονομικής διακυβέρνησης με εφαρμογή ρητρών διαφυγής που δεν προβλέπονται επακριβώς για τη συγκεκριμένη ενεργειακή κρίση, αρνούμενα κάθε έμμεση αμοιβαιοποίηση κρατικών χρεών που θα προκύψουν από τη μείωση φορολογικών εσόδων.
Τι θα ζητήσει ο Μητσοτάκης από την ΕΕ
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, ο Ελληνας πρωθυπουργός αναμένεται να θέσει το θέμα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που θα συνεδριάσει το διήμερο 15-16 Οκτωβρίου, δηλαδή την ημέρα που θα ξεκινήσει η διάθεση του πετρελαίου θέρμανσης. Ουσιαστικά ο κ. Μητσοτάκης, στα μέσα Οκτωβρίου, θα ζητήσει από τους ομολόγους του αρχηγούς των κρατών της ΕΕ το αντίστοιχο της απώλειας των εσόδων να μην προσμετρηθεί στο ύψος των δαπανών. Μία δύσκολη προσπάθεια, καθώς απαιτείται ομόφωνη απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Ακόμη και έτσι όμως, η ελληνική κυβέρνηση έχει τη δυνατότητα να μειώσει τον φόρο κάτω από τα κατώτατα, αρκεί να βρει ισοδύναμα μέτρα.
Μέχρι στιγμής τα περισσότερα κράτη που έχουν μειώσει τον ΕΦΚ στα καύσιμα έχουν κινηθεί εντός των κατωτέρων ορίων. Υπάρχουν όμως και κράτη-μέλη όπως η Σουηδία που έχει λάβει έγκριση παρέκκλισης χαμηλότερα και από τα κατώτατα όρια.
Σημειώνεται ότι για να πάρει μια χώρα έγκριση για να μειώσει τον ΕΦΚ κάτω από τα κατώτατα όρια, ναι μεν πρέπει να υποβάλει αίτηση, αλλά η έγκριση, εφόσον πληρείται μία από τις προϋποθέσεις που αναφέρθηκαν παραπάνω (κρίση, έκτακτη ακρίβεια, γεωπολιτικά κ.τ.λ.), θεωρείται δεδομένη. Αυτό όμως που δεν είναι δεδομένο, και είναι στην περίπτωση της Ελλάδας το ζητούμενο, είναι η απώλεια των εσόδων να μην προσμετρηθεί στο ύψος των δαπανών.