Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται στην Ελλάδα αλλά και σε άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ των 27 μία έντονη και δογματική αμφισβήτηση του κοινωνικού κράτους και της κοινωνικής ασφάλισης από διεθνείς, ευρωπαϊκούς και εγχώριους οργανισμούς και φορείς με αιτιολογικό αφήγημα την δημογραφική γήρανση.
Πηγή: ΗΔΙΚΑ, Σύστημα ΗΛΙΟΣ, 31/12/2025.
Από τον Πίνακα 2 μπορούμε να εκτιμήσουμε τις εισφορές των ατόμων που είναι κάτω των 44 ετών (47,3% των εργαζομένων- 2,053 εκατ. άτομα), ενώ αυτοί που είναι άνω των 45 ετών είναι 2,285 εκατ. άτομα. Από την κατανομή των εργαζομένων του Πίνακα 2 μπορούμε να υπολογίσουμε την μέση ηλικία αυτών των 2,053 εκατ. ατόμων η οποία είναι 34 ετών. Έτσι, εάν θεωρήσουμε ότι ο κάθε ασφαλισμένος άρχισε να εργάζεται στην ηλικία των 25 ετών (σύμφωνα με το Pension Adequacy Report αυτή η ηλικία είναι 23 ετών) τότε η μέση προϋπηρεσία είναι περίπου 9 έτη.
Εάν θεωρήσουμε ότι ο μισθός εισόδου είναι 800 ευρώ (μεικτά) και ο μέσος μισθός είναι 1.240 ευρώ μεικτά (1.362 ευρώ ήταν ο μέσος μισθός στην Ελλάδα) στα 34 έτη ηλικίας, τότε με επιτόκιο μόλις 1% (συν το πληθωρισμό), η έντοκη επιστροφή εισφορών θα είναι 80 δισ. ευρώ τα οποία θα πρέπει να καταβάλλει ο Κρατικός Προϋπολογισμός. Επιπλέον αυτού του ποσού θα πρέπει να προστεθεί το χρηματοδοτικό κενό που θα δημιουργηθεί στις εισφορές του ΕΦΚΑ οι οποίες για τους 4,339 εκατ. εργαζομένους ήταν 19 δισ. ευρώ το 2025.
Το χρηματοδοτικό κενό στην ασφάλιση
Το χρηματοδοτικό αυτό κενό υπολογίζεται σε 8 δισ. ευρώ (3,2% του ΑΕΠ) μόνο για ένα έτος. Δηλαδή, το 47% του πληθυσμού κάτω των 45 ετών καταβάλλει το 42% των εισφορών που εισπράττει ο ΕΦΚΑ. Εάν αυτές οι εισφορές λείψουν από τον ΕΦΚΑ, τότε οι συντάξεις ύψους 34 δισ. ευρώ ή θα πρέπει να μειωθούν στα 26 δισ. ευρώ, δηλαδή θα μειωθούν κατά 24%, γεγονός που σημαίνει ότι η μέση σύνταξη των 1.018 ευρώ (Πίνακας 1) θα μειωθεί σε 770 ευρώ. Για να μην συμβεί αυτή η μείωση των συντάξεων θα πρέπει το χρηματοδοτικό κενό των 8 δισ. ευρώ να χρηματοδοτηθεί από τον Κρατικό Προϋπολογισμό.
Όμως το ποσό αυτό είναι μόνο για ένα χρόνο. Έτσι, εφόσον η μέση ηλικία των σημερινών συνταξιούχων είναι 68 ετών, όπως μπορούμε να υπολογίσουμε από τον Πίνακα 1, μέχρι να αποβιώσουν αυτοί και οι σύζυγοί τους, το κόστος μετάβασης για τους συνταξιούχους υπολογίζεται σε 135 δισ. ευρώ το οποίο θα πρέπει να καταβληθεί μέχρι το 2042. Οπότε συνολικά μέχρι τώρα το κόστος μετάβασης εκτιμάται σε 215 δισ. ευρώ μαζί με την επιστροφή των εισφορών. Όμως, κόστος μετάβασης δημιουργείται και για τους 2,285 εκατ. εργαζόμενους που είναι 45 ετών και άνω (Πίνακας 2).
Κι΄ αυτό επειδή όταν αυτοί φτάσουν στην συνταξιοδότηση περίπου κατά μέσο όρο μετά από 12 έτη, αφού η μέση ηλικία τους ήταν 54 ετών το 2025, δεν θα υπάρχει καμία νέα γενιά, αφού οι νέες γενιές θα αποταμιεύουν σε ιδιωτικές συντάξεις και όπως και οι κάτω των 45 ετών δεν θα καταβάλλουν εισφορές στον ΕΦΚΑ. Έτσι, για να καταβληθούν οι μελλοντικές συντάξεις των άνω των 45 ετών, θα πρέπει να χρηματοδοτηθούν εξ’ ολοκλήρου από τον Κρατικό Προϋπολογισμό. Αυτό το κόστος μετάβασης υπολογίζεται με αναλογιστικά μοντέλα προβολών σε 305 δισ. ευρώ.
Άρα, συνολικά το κόστος μετάβασης θα είναι 520 δισ. ευρώ δηλαδή περίπου 215% του ΑΕΠ του 2025. Οπότε, τα προκαλούμενα ερωτηματικά πολλαπλασιάζονται για τον τρόπο υπολογισμού στην συγκεκριμένη μελέτη του κόστους μετάβασης σε μόλις 36 δισ. ευρώ. Επιπλέον, οι λανθασμένοι υπολογισμοί διακρίνονται και στους Πίνακες του Παραρτήματος της συγκεκριμένης μελέτης-πρότασης όπου οι πληθυσμιακές προβολές διαφέρουν σημαντικά από αυτές της μελέτης του Ageing Working Group (Ageing Repot, 2024) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Φτώχεια και ανισότητες
Συμπερασματικά, από την ευρωπαϊκή εμπειρία συρρίκνωσης και αποδόμησης της δημόσιας κοινωνικής ασφάλισης με την διεύρυνση του πεδίου της ιδιωτικής συνταξιοδοτικής αποταμίευσης, κατά την τελευταία 15ετία, σε κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναδεικνύεται, μεταξύ άλλων, ότι η συνεισφορά του μοντέλου της ιδιωτικής συνταξιοδοτικής αποταμίευσης είναι η αύξηση της φτώχειας της τρίτης ηλικίας και των κοινωνικών ανισοτήτων.
Παράλληλα αναδεικνύεται ότι η νεοφιλελεύθερη αυτή επιλογή διάβρωσης της κοινωνικής συνοχής στην Ευρώπη που προδιαγράφει τον κίνδυνο μίας επερχόμενης κοινωνικής κρίσης, στην χώρα μας θα τροφοδοτήσει, μεταξύ άλλων, τον κίνδυνο μίας σοβαρής οικονομικής και δημοσιονομικής κρίσης, αφού το κόστος μετάβασης εκτιμάται ότι θα είναι μεγαλύτερο από μισό τρισ. ευρώ.