Η ποινική έρευνα του αμερικανικού υπουργείου Δικαιοσύνης εις βάρος της Fed και του προέδρου της, Τζερόμ Πάουελ, φαίνεται να ολοκληρώνεται χωρίς κατηγορίες. Ωστόσο, το πραγματικό κόστος ίσως δεν ήταν νομικό ή πολιτικό, αλλά θεσμικό: η αμφισβήτηση της ανεξαρτησίας της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ σε μια κρίσιμη στιγμή μετάβασης ηγεσίας.
Εννέα μήνες μετά την αιφνιδιαστική επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στα κεντρικά γραφεία της Fed στην Ουάσιγκτον, όπου είχε δηλώσει ότι θα «ρίξει μια ματιά» στην ακριβή ανακαίνιση του κτιρίου, η υπόθεση που ακολούθησε φαίνεται να κλείνει χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα. Οι εισαγγελικές αρχές, που κάποτε άφηναν να εννοηθεί ότι εξετάζονται ακόμη και ποινικές ευθύνες, αποχωρούν χωρίς κατηγορητήριο.
Όμως, όπως σημειώνουν οι New York Times, αφήνουν πίσω τους ένα βαρύ σύννεφο πάνω από τον σημαντικότερο θεσμό νομισματικής πολιτικής των Ηνωμένων Πολιτειών — και πάνω από τον άνθρωπο που ο ίδιος ο Τραμπ επέλεξε ως επόμενο πρόεδρό του.
Η έρευνα σταματά, αλλά… όχι ακριβώς
Η αναδίπλωση αφαιρεί προς το παρόν τον άμεσο κίνδυνο περαιτέρω κλιμάκωσης απέναντι στη Fed. Παράλληλα, ενδέχεται να ανοίγει τον δρόμο για τον Κέβιν Γουόρς, τον εκλεκτό του Τραμπ για τη διαδοχή του Πάουελ, του οποίου η θητεία λήγει στις 15 Μαΐου.
Ωστόσο, πολύ δυσκολότερο θα είναι να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη ότι η κεντρική τράπεζα μπορεί να λειτουργεί ανεξάρτητα, από έναν Λευκό Οίκο που έχει επιδείξει ελάχιστη αυτοσυγκράτηση στις πιέσεις του για μείωση επιτοκίων.
Η Τζανίν Πίρο, εισαγγελέας της Περιφέρειας Κολούμπια, ανακοίνωσε ότι η έρευνα τερματίζεται, αλλά ταυτόχρονα προειδοποίησε πως «δεν θα διστάσει» να την ανοίξει ξανά αν χρειαστεί. Πρόσθεσε μάλιστα ότι ζήτησε από τον γενικό επιθεωρητή της Fed να συνεχίσει τον έλεγχο, παρότι ο εσωτερικός αυτός μηχανισμός ήδη εξέταζε την υπόθεση από τον Ιούλιο.
Η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου Κάρολάιν Λέβιτ υποστήριξε την Παρασκευή ότι η έρευνα «συνεχίζεται», απλώς υπό «διαφορετική αρμοδιότητα».
«Μόνιμη ζημιά» στη Fed
Η Κάθριν Τζατζ, καθηγήτρια Νομικής στο Columbia Law School και πρώην συνεργάτιδα του Ανώτατου Δικαστηρίου, δήλωσε στους Times ότι φοβάται «ζημιά διαρκείας» όχι μόνο για τη Fed αλλά συνολικά για τη δημόσια διοίκηση. Μέχρι σήμερα, όπως εξήγησε, οι αξιωματούχοι δεν χρειάζονταν να ανησυχούν για αντίποινα όταν υπερασπίζονταν πολιτικές που δεν συμβάδιζαν με τις προεδρικές επιθυμίες.
Αυτό ακριβώς, όμως, ήταν το είδος πίεσης που αντιμετώπισε ο Πάουελ, καθώς ο Τραμπ απαιτούσε επιθετικές μειώσεις επιτοκίων. Η Fed προχώρησε πέρυσι σε μειώσεις, αλλά όχι στον βαθμό που ζητούσε ο πρόεδρος. Από τον Ιανουάριο έχει υιοθετήσει πιο προσεκτική στάση, μια επιφυλακτικότητα που ενισχύθηκε περαιτέρω μετά τον πόλεμο με το Ιράν και το ενεργειακό σοκ που ακολούθησε.
«Η Fed μέχρι τώρα έχει αποδειχθεί ανθεκτική, κάτι που βοήθησε σημαντικά την οικονομία», είπε η Τζατζ. Προειδοποίησε όμως ότι η χώρα «δεν πρέπει να θεωρεί δεδομένο» πως αυτή η ανθεκτικότητα θα συνεχιστεί, όσο δέχεται διαρκή χτυπήματα από την κυβέρνηση.
Η εμμονή Τραμπ με τα επιτόκια
Από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο για δεύτερη θητεία, ο Τραμπ δεν έχει κρύψει την επιθυμία του να αποκτήσει μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στη Fed. Η ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας θεωρείται κρίσιμη για την εύρυθμη λειτουργία της οικονομίας, καθώς επιτρέπει τη λήψη αποφάσεων χωρίς πολιτικές σκοπιμότητες, με στόχο τον έλεγχο του πληθωρισμού και τη στήριξη της απασχόλησης.
Για ένα διάστημα, οι επιθέσεις του περιορίζονταν σε δηλώσεις, συνεντεύξεις Τύπου και αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα. Κάποια στιγμή άφησε να εννοηθεί ακόμη και ότι θα απέλυε τον Πάουελ, χωρίς τελικά να προχωρήσει.
Η πραγματική κλιμάκωση ήρθε τον Αύγουστο, όταν επιχείρησε να απομακρύνει τη Λίζα Κουκ από το Διοικητικό Συμβούλιο της Fed με ατεκμηρίωτες κατηγορίες περί στεγαστικής απάτης. Η υπόθεση βρίσκεται πλέον στο Ανώτατο Δικαστήριο.
Η έρευνα του υπουργείου Δικαιοσύνης κατά του Πάουελ, που έγινε δημόσια τον Ιανουάριο, πέρασε ένα ακόμη θεσμικό όριο και προκάλεσε κύμα αντιδράσεων.
Αντίδραση ακόμη και από Ρεπουμπλικανούς
Σε μια σπάνια δημόσια παρέμβαση μέσω βίντεο, ο Πάουελ κατηγόρησε ανοιχτά την κυβέρνηση ότι χρησιμοποιεί νομικές απειλές για να εξαναγκάσει τη Fed να μειώσει τα επιτόκια. Δημοκρατικοί αλλά και Ρεπουμπλικανοί στο Καπιτώλιο εξέφρασαν αντίστοιχες ανησυχίες.
Ιδιαίτερα έντονος εμφανίστηκε ο γερουσιαστής Τομ Τίλις από τη Βόρεια Καρολίνα, μέλος της Επιτροπής Τραπεζικών Υποθέσεων της Γερουσίας. Προειδοποίησε ότι θα μπλοκάρει οποιονδήποτε μελλοντικό διορισμό στη Fed έως ότου λήξει η έρευνα εις βάρος Πάουελ. Με δεδομένο ότι οι Ρεπουμπλικανοί διαθέτουν οριακή πλειοψηφία 13-11 στην επιτροπή, ο Τίλις μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρό πρόβλημα στον Λευκό Οίκο.
Έτσι, στην προσπάθεια αποδυνάμωσης του Πάουελ, η κυβέρνηση Τραμπ κινδύνευσε να δυσκολέψει την ίδια τη διαδικασία διαδοχής του.
Ο δύσκολος δρόμος του Κέβιν Γουόρς
Από τη στιγμή που εξασφάλισε το χρίσμα, ο Κέβιν Γουόρς βρέθηκε στο μικροσκόπιο για το πώς θα διοικήσει τη Fed και αν θα υπερασπιστεί την ανεξαρτησία της. Κατά την ακρόασή του στη Γερουσία την Τρίτη, αναγκάστηκε επανειλημμένα να διαψεύσει ότι θα λειτουργεί ως «μαριονέτα» του Τραμπ, δεδομένου ότι ο πρόεδρος είχε δηλώσει πως θα επέλεγε μόνο πρόσωπο υπέρ χαμηλότερων επιτοκίων.
Ο Τίλις είχε ξεκαθαρίσει ότι στηρίζει τον Γουόρς, αλλά μόνο αν αποσυρθούν οι «ψευδείς», όπως τις χαρακτήρισε, κατηγορίες κατά Πάουελ. Μέχρι αργά την Παρασκευή, δεν είχε διευκρινίσει αν η ανακοίνωση Πίρο — με την επιφύλαξη επανέναρξης της έρευνας — τον καλύπτει.
Θα μείνει ο Πάουελ έως το 2028;
Ο Πάουελ έχει δηλώσει ότι θα παραμείνει πρόεδρος έως ότου η Γερουσία εγκρίνει τον διάδοχό του. Το μεγαλύτερο ερώτημα είναι αν θα εξαντλήσει και τη θητεία του ως μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου, η οποία λήγει τον Ιανουάριο του 2028. Αν το κάνει, θα διατηρεί ψήφο σε κάθε συνεδρίαση νομισματικής πολιτικής και ταυτόχρονα θα στερεί από τον Τραμπ μια κενή θέση, που θα μπορούσε να καλύψει με πρόσωπο υπέρ επιθετικών μειώσεων επιτοκίων. Ο ίδιος είχε πει παλαιότερα, ότι δεν θα αποχωρήσει «μέχρι η έρευνα να έχει πραγματικά και οριστικά κλείσει, με διαφάνεια και τελεσιδικία».
Η ανακοίνωση της Πίρο ίσως να μην καλύπτει αυτό το κριτήριο.
Ο Πίτερ Κόντι-Μπράουν, ειδικός στη διακυβέρνηση της Fed από το Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια, δήλωσε στους Times ότι η επιμονή Πάουελ για καθαρό τέλος της υπόθεσης δεν αφορά μόνο την προσωπική του προστασία. «Αφορά την προστασία της ίδιας της Ομοσπονδιακής Τράπεζας», είπε. Και πρόσθεσε: «Αν αυτό γίνει δοκιμασμένη μέθοδος εκφοβισμού ενός κεντρικού τραπεζίτη, ώστε να εγκαταλείψει το αξίωμα, τότε θα το ξαναδούμε».
Κατά την εκτίμησή του, η ζημιά έχει ήδη ξεκινήσει.
Η συνεχής πίεση μπορεί να οδηγήσει τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής της Fed να μην επιλέγουν τα καλύτερα εργαλεία για κάθε κρίση, αλλά εκείνα που προκαλούν τις λιγότερες πολιτικές αντιδράσεις. Και για μια κεντρική τράπεζα, αυτή ίσως είναι η πιο επικίνδυνη απώλεια.