Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
Το 2025 η κυβέρνηση επιχείρησε να ενισχύσει την αντιμετώπιση της λειψυδρίας μέσω σχεδίου που περιλαμβάνει περισσότερα από 100 έργα ύδρευσης και αφαλάτωσης σε 61 νησιωτικούς δήμους, ωστόσο τα περισσότερα δεν έχουν καν δημοπρατηθεί. Σε κάθε περίπτωση, η μεταφορά νερού με υδροφόρες ή υδροφόρα πλοία παραμένει ως αναγκαία πρακτική.
Έξι μήνες σε ενεργειακή αιχμή
Η ιστορία του υπερτουρισμού «διαβάζεται» και στους μετρητές ηλεκτρικού ρεύματος. Η καλοκαιρινή ενεργειακή ζήτηση, σύμφωνα με τα στοιχεία του Παρατηρητηρίου, εκτοξεύεται σε σχέση με τον χειμώνα στη Ρόδο κατά 235%, στις Σποράδες κατά 194%, στην Κω κατά 193% και στη Μύκονο κατά 190%. Η επιβάρυνση δεν περιορίζεται στους δύο ή τρεις μήνες αιχμής αλλά εκτείνεται από την άνοιξη έως το φθινόπωρο. Η Ρόδος εμφανίζει σχεδόν έξι μήνες συνεχούς αυξημένης κατανάλωσης (Απρίλιο – Σεπτέμβριο), ενώ η Κως, η Κέρκυρα, η Ζάκυνθος ακολουθούν με παρατεταμένες περιόδους υψηλής ζήτησης. Στη Μύκονο μπορεί η λεγόμενη επεκτεινόμενη τουριστική περίοδος να μην ξεπερνά τους 4 μήνες, ωστόσο καταγράφονται πολύ υψηλές κορυφώσεις κατανάλωσης.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο ΔΕΔΔΗΕ ξεκινά την προετοιμασία για την επόμενη τουριστική περίοδο αμέσως μετά το τέλος της προηγούμενης. Για το φετινό καλοκαίρι έχει ήδη ζητήσει πρόσθετες ενισχύσεις σε 14 μη διασυνδεδεμένα με το ηπειρωτικό ηλεκτρικό σύστημα νησιά (σε Ρόδο, Κω, Λέσβο, Θήρα, Χίο, Σάμο, Λήμνο, Μήλο, Κάρπάθο, Πάτμο, Σκύρο, Σέριφο, Κύθνο, Αμοργό).
Η παγίδα της μονοκαλλιέργειας
Όμως οι επιπτώσεις του υπερτουρισμού δεν αποτυπώνονται μόνο στους μετρητές νερού και ηλεκτρικού ρεύματος. Επεκτείνονται και στην ίδια τη δομή των τοπικών οικονομιών. Ο κ. Σπιλάνης προειδοποιεί ότι η υπερβολική εξάρτηση από τον τουρισμό δημιουργεί οικονομίες «μονοκαλλιέργειας», με χαμηλή παραγωγικότητα, περιορισμένη καινοτομία και αυξημένη εξάρτηση από εξωτερικά κεφάλαια. Σειρά νησιωτικών δήμων, όπως η Μεγίστη, η Αστυπάλαια, η Αμοργός, η Σίφνος, η Θήρα και η Μύκονος, εμφανίζουν ποσοστά απασχόλησης σε καταλύματα και εστίαση που ξεπερνούν το 50% του συνόλου των εργαζομένων.
Σύμφωνα με τον καθηγητή, η συγκέντρωση τόσο μεγάλου μέρους της οικονομικής δραστηριότητας σε έναν μόνο κλάδο καθιστά τις τοπικές κοινωνίες ευάλωτες σε κάθε μεταβολή της τουριστικής ζήτησης. Στα Δωδεκάνησα το 33,9% της Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας προέρχεται από τα καταλύματα και την εστίαση. Τα δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι η τουριστική ανάπτυξη δημιουργεί σημαντικά οικονομικά οφέλη, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει τις πιέσεις στη φέρουσα ικανότητα πολλών νησιωτικών προορισμών. Παράλληλα, επιβαρύνει την καθημερινότητα των κατοίκων μέσω της στεγαστικής κρίσης, της αύξησης του κόστους ζωής, της κυκλοφοριακής συμφόρησης στους δρόμους και της πίεσης στις δημόσιες υπηρεσίες και υποδομές. Το πρόβλημα επιτείνεται από το γεγονός ότι το κράτος δεν διαθέτει ένα ενιαίο και ολοκληρωμένο σύστημα καταγραφής των συνεπειών του υπερτουρισμού. Τα στοιχεία παραμένουν κατακερματισμένα σε διαφορετικές υπηρεσίες, γεγονός που δυσκολεύει τόσο την επιστημονική αξιολόγηση όσο και τον σχεδιασμό αποτελεσματικών πολιτικών.
Το ερώτημα για τον κορεσμό
Το ερώτημα είναι αν τα νησιά έχουν ήδη φτάσει στα όρια του κορεσμού ή τα έχουν ξεπεράσει. Τα στοιχεία του Παρατηρητηρίου Βιώσιμου Τουρισμού για τα νησιά δείχνουν ότι η Σαντορίνη καταγράφει τη μεγαλύτερη συνολική πυκνότητα (με 964 κλίνες/ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο ή 1.164,4 κλίνες αν αθροιστούν και οι μόνιμοι κάτοικοι), ξεπερνώντας ακόμη και την Αττική. Ακολουθούν Σαλαμίνα, Μύκονος, Σκιάθος, Αίγινα, Σπέτσες και Πόρος. Το όριο των 100 κλινών ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο, που θεωρείται αποδεκτό από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, υπερβαίνεται πλέον σε μεγάλο αριθμό νησιών.
Ο δήμαρχος Θήρας Νίκος Ζώρζος σε πρόσφατο έγγραφό του προς την Περιφερειακή Ένωση Δήμων Νοτίου Αιγαίου μιλάει για απειλή της ίδιας της υπόστασης των νησιών. Στο ίδιο μήκος κύματος και πολλοί άλλοι τοπικοί άρχοντες του Νοτίου Αιγαίου που καταγγέλλουν την επέλαση των στρατηγικών επενδύσεων στον τουρισμό οι οποίες – όπως αναφέρουν – έχουν μετατραπεί σε «όχημα» αλλοίωσης του φυσικού πολιτιστικού και κοινωνικού ιστού των νησιών. Στον αντίποδα ο περιφερειάρχης Νοτίου Αιγαίου Γιώργος Χατζημάρκος σε δηλώσεις του στο «Βήμα» υποστηρίζει ότι ο τουρισμός δεν είναι το πρόβλημα για τα νησιά αλλά η λύση και ότι το πραγματικό έλλειμμα βρίσκεται στις υποδομές και στους ελεγκτικούς μηχανισμούς.
Κανείς άλλωστε δεν αμφισβητεί ότι ο τουρισμός έφερε πλούτο και ανάπτυξη στα νησιά. Το ερώτημα δεν είναι αν τον χρειάζονται, αλλά πόσο τουρισμό μπορούν να αντέξουν ακόμη και με ποιους όρους. Σε τόπους όπου το νερό μεταφέρεται με υδροφόρες, η ηλεκτρική κατανάλωση πολλαπλασιάζεται μέσα σε λίγες εβδομάδες και όπου η δόμηση σκαρφαλώνει σε κάθε διαθέσιμη πλαγιά, η συζήτηση για τη φέρουσα ικανότητα παύει να αποτελεί ακαδημαϊκή άσκηση. Ως εναλλακτική, ο καθηγητής κ. Σπιλάνης προτείνει ένα μοντέλο βιώσιμου «αργού» τουρισμού με έμφαση στην ποιότητα, αντί για την ποσότητα, στη μεγαλύτερη διάρκεια παραμονής των επισκεπτών, στη σύνδεση με την τοπική κοινωνία και τον πολιτισμό και στην προστασία του περιβάλλοντος και της ταυτότητας των νησιών.