Νέα δεδομένα δημιουργεί απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας για τις κατασχέσεις και τους πλειστηριασμούς πρώτης κατοικίας σε περιπτώσεις χρεών που εισπράττονται βάσει του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων. Το ΣΤ’ Τμήμα του ΣτΕ έκρινε ότι η οικογενειακή κατοικία ενός οφειλέτη δεν μπορεί να επιλέγεται για κατάσχεση και πλειστηριασμό χωρίς να έχει προηγηθεί ουσιαστικός έλεγχος για το εάν υπάρχουν άλλα περιουσιακά στοιχεία από τα οποία μπορεί να ικανοποιηθεί η απαίτηση του Δημοσίου. Η κρίση αφορά οφειλές προς φορείς που εφαρμόζουν τον ΚΕΔΕ, όπως το Δημόσιο, οι φορολογικές αρχές, οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης, τα ασφαλιστικά ταμεία και Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου. Η ουσία της απόφασης βρίσκεται στην αρχή ότι η απώλεια της μοναδικής κατοικίας πρέπει να αποτελεί έσχατη επιλογή. Σύμφωνα με το σκεπτικό του δικαστηρίου, πριν κινηθεί διαδικασία κατάσχεσης του ακινήτου όπου κατοικεί ο οφειλέτης και η οικογένειά του, η διοίκηση οφείλει να έχει ερευνήσει εάν υπάρχουν άλλες διαθέσιμες πηγές ικανοποίησης της οφειλής. Εάν, για παράδειγμα, υπάρχουν άλλα περιουσιακά στοιχεία που επαρκούν για την κάλυψη της απαίτησης, η επιλογή της πρώτης κατοικίας δεν θεωρείται νόμιμη. Η διοίκηση, μάλιστα, δεν αρκεί να επικαλείται γενικά ότι δεν υπάρχουν άλλες λύσεις. Θα πρέπει να προκύπτει τεκμηριωμένα ότι είχαν προηγουμένως εξεταστεί και αποκλειστεί ηπιότερα μέτρα.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει το ΣτΕ στη συνταγματική προστασία της κατοικίας. Στο σκεπτικό της απόφασης επισημαίνεται ότι το σπίτι συνδέεται άμεσα με την αξιοπρέπεια, την ασφάλεια και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικής και οικογενειακής ζωής. Για τον λόγο αυτό η προστασία του δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως ζήτημα περιουσίας, αλλά ως θέμα που σχετίζεται με θεμελιώδη δικαιώματα τα οποία το κράτος οφείλει να διασφαλίζει αποτελεσματικά. Κεντρική θέση στην απόφαση έχει και η αρχή της αναλογικότητας. Όταν το Δημόσιο επιδιώκει την είσπραξη μιας οφειλής, δεν μπορεί να επιλέγει το βαρύτερο δυνατό μέτρο εφόσον υπάρχει άλλος πρόσφορος και ηπιότερος τρόπος.
Το ΣτΕ ξεκαθαρίζει ότι η κατάσχεση της μοναδικής κατοικίας δεν αποκλείεται σε κάθε περίπτωση. Μπορεί να θεωρηθεί νόμιμη μόνο εφόσον έχει προηγηθεί έρευνα και έχει αποδειχθεί ότι δεν υπάρχουν άλλα περιουσιακά στοιχεία κατάλληλα για την ικανοποίηση της συγκεκριμένης απαίτησης. Εάν αυτή η διαδικασία δεν έχει γίνει ή δεν μπορεί να αποδειχθεί, η επιλογή της κατοικίας ως αντικειμένου κατάσχεσης πάσχει νομικά. Σημαντικό στοιχείο της απόφασης αποτελεί και η δυνατότητα του οφειλέτη να προσβάλει τη διαδικασία του πλειστηριασμού. Το δικαστήριο έκρινε ότι ανακοπή μπορεί να ασκηθεί σε οποιοδήποτε στάδιο, από την κοινοποίηση της κατασχετήριας έκθεσης έως και την έκδοση του προγράμματος πλειστηριασμού.
Αυτό σημαίνει ότι η νομιμότητα της διαδικασίας μπορεί να ελεγχθεί όχι μόνο κατά την έναρξή της αλλά και αργότερα, εφόσον διαπιστωθεί ότι δεν τηρήθηκε η υποχρέωση διερεύνησης εναλλακτικών περιουσιακών στοιχείων. Η παρανομία, άλλωστε, σύμφωνα με την απόφαση, δεν περιορίζεται στην αρχική πράξη της κατάσχεσης. Μπορεί να επηρεάζει και τα επόμενα βήματα που οδηγούν στον πλειστηριασμό. Η απόφαση του ΣτΕ ενισχύει την υποχρέωση του Δημοσίου να τεκμηριώνει γιατί στρέφεται κατά της μοναδικής κατοικίας ενός οφειλέτη. Δεν δημιουργεί γενική και απόλυτη ασυλία της πρώτης κατοικίας απέναντι στις κατασχέσεις. Θέτει, όμως, σαφή προϋπόθεση: πριν φτάσει η διαδικασία στο σπίτι όπου ζει ο οφειλέτης και η οικογένειά του, πρέπει να έχει αποδειχθεί ότι δεν υπάρχει άλλος επαρκής και ηπιότερος τρόπος είσπραξης του χρέους.