Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
Πίσω από τους μεγάλους οικονομικούς δείκτες βρίσκονται εκατομμύρια αποφάσεις νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Η κατανόηση αυτών των αποφάσεων αποτέλεσε αφετηρία της νέας μακροοικονομικής θεωρίας. © Johan Jarnestad/The Royal Swedish Academy of Sciences.
Οι καταναλωτικές αποφάσεις εξαρτώνται και από τις προσδοκίες για το μελλοντικό εισόδημα. Μια απρόσμενη μόνιμη αύξηση των αποδοχών μπορεί να επηρεάσει την κατανάλωση ήδη από σήμερα. © Johan Jarnestad/The Royal Swedish Academy of Sciences.
Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα συνέπεια της ανάλυσής του ήταν ότι, υπό συγκεκριμένες υποθέσεις ορθολογικής συμπεριφοράς και πρόσβασης στις χρηματοπιστωτικές αγορές, οι μεταβολές της κατανάλωσης θα έπρεπε να είναι σε μεγάλο βαθμό απρόβλεπτες με βάση τις ήδη διαθέσιμες πληροφορίες. Οι αναμενόμενες εξελίξεις έχουν, θεωρητικά, ενσωματωθεί στις σημερινές αποφάσεις.
Η σημασία αυτής της εργασίας ξεπέρασε τη θεωρία της κατανάλωσης. Προσέφερε ένα από τα βασικά θεμέλια πάνω στα οποία οικοδομήθηκαν μεταγενέστερα μακροοικονομικά υποδείγματα, που επιχειρούν να εξηγήσουν τις διακυμάνσεις της οικονομικής δραστηριότητας και να αξιολογήσουν τις παρεμβάσεις για τη σταθεροποίησή της.
Πώς οι προσδοκίες μετατρέπονται σε οικονομική πολιτική
Ο Μάικλ Γούντφορντ συνέβαλε αποφασιστικά στη συγκρότηση του θεωρητικού πλαισίου πάνω στο οποίο βασίζεται μεγάλο μέρος της σύγχρονης ανάλυσης της νομισματικής πολιτικής.
Στο βιβλίο του Interest and Prices, που εκδόθηκε το 2003, ανέπτυξε μια συστηματική προσέγγιση για τη λειτουργία της νομισματικής πολιτικής σε οικονομίες όπου οι κεντρικές τράπεζες επηρεάζουν τη δραστηριότητα κυρίως μέσω των επιτοκίων.
Μία από τις βασικές ιδέες αυτής της προσέγγισης είναι ότι οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά λαμβάνουν αποφάσεις με βάση τόσο τις σημερινές οικονομικές συνθήκες όσο και τις προσδοκίες τους για τις μελλοντικές.
Αν μια επιχείρηση θεωρεί ότι το κόστος δανεισμού θα παραμείνει υψηλό για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να αναβάλει μια επένδυση. Μια αξιόπιστη ανακοίνωση της κεντρικής τράπεζας ότι τα επιτόκια θα παραμείνουν χαμηλά για παρατεταμένη περίοδο μπορεί, αντίθετα, να περιορίσει το κόστος μακροπρόθεσμου δανεισμού ήδη από σήμερα, επηρεάζοντας τις αποφάσεις για κατανάλωση και επενδύσεις.
Οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό επηρεάζουν επίσης τις διαπραγματεύσεις για τους μισθούς, την τιμολόγηση προϊόντων και τον σχεδιασμό των επιχειρήσεων.
Στο νεοκεϋνσιανό θεωρητικό πλαίσιο, με το οποίο συνδέεται στενά το έργο του Γούντφορντ, οι δυσκαμψίες των τιμών και των μισθών επιτρέπουν στη νομισματική πολιτική να επηρεάζει την πραγματική οικονομική δραστηριότητα, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα. Η πρώτη από τις τρεις βασικές εξισώσεις του υποδείγματος στηρίζεται ακριβώς στη θεωρία κατανάλωσης του Χολ, συνδέοντας έτσι τις συνεισφορές των δύο φετινών βραβευθέντων.
Η αξιοπιστία των κεντρικών τραπεζών και η επικοινωνία των μελλοντικών τους προθέσεων αποκτούν, συνεπώς, ιδιαίτερη σημασία.
Η λογική αυτή βρίσκεται πίσω από τη λεγόμενη forward guidance, δηλαδή την καθοδήγηση των προσδοκιών για τη μελλοντική πορεία της νομισματικής πολιτικής, που απέκτησε ιδιαίτερη σημασία μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.
Η συμβολή του Γούντφορντ επεκτείνεται και στη δημοσιονομική πολιτική. Σε εργασία του για τον πολλαπλασιαστή των δημόσιων δαπανών, έδειξε θεωρητικά ότι η αποτελεσματικότητα των κρατικών δαπανών για την τόνωση της οικονομίας εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από την αντίδραση της κεντρικής τράπεζας. Ιδιαίτερα όταν τα επιτόκια βρίσκονται κοντά στο κατώτατο όριό τους, οι δημόσιες δαπάνες μπορούν, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να έχουν ισχυρότερη επίδραση στην παραγωγή.
Σημασία έχει, επίσης, η φύση της οικονομικής διαταραχής. Αν υποχωρήσει απότομα η ζήτηση, η μείωση των επιτοκίων μπορεί να στηρίξει την παραγωγή και την απασχόληση. Αν, όμως, η οικονομία πλήττεται από μια απότομη αύξηση του ενεργειακού κόστους, η ίδια παρέμβαση ενδέχεται να εντείνει τις πληθωριστικές πιέσεις. Το νέο θεωρητικό πλαίσιο επιτρέπει στους οικονομολόγους να εξετάζουν πώς μεταδίδεται κάθε διαταραχή στην οικονομία και ποιες παρεμβάσεις μπορούν, υπό τις εκάστοτε συνθήκες, να περιορίσουν τις συνέπειές της.
Τα όρια της οικονομικής πρόβλεψης
Ακριβώς εδώ, ωστόσο, ανακύπτει και μια κρίσιμη επιστημονική συζήτηση. Πόσο καλά ανταποκρίνονται αυτές οι θεωρητικές υποθέσεις στην πραγματική συμπεριφορά των ανθρώπων;
Ένα νοικοκυριό με σημαντικές αποταμιεύσεις μπορεί να προγραμματίζει τις δαπάνες του με ορίζοντα πολλών ετών. Ένα άλλο, που δυσκολεύεται να πληρώσει τους λογαριασμούς του, ενδέχεται να εξαρτά σχεδόν αποκλειστικά την κατανάλωσή του από το διαθέσιμο εισόδημα του μήνα. Η ίδια μεταβολή των επιτοκίων ή του εισοδήματος δεν έχει αναγκαστικά τις ίδιες συνέπειες και για τα δύο.
Ήδη από το 1982, ο Χολ και ο Φρέντερικ Μίσκιν είχαν τεκμηριώσει εμπειρικά ότι ένα μέρος των νοικοκυριών αντιδρούσε στις προσωρινές μεταβολές του εισοδήματός του περισσότερο από όσο προέβλεπε η αρχική θεωρία.
Οι διαφορές αυτές έχουν οδηγήσει σε μια νεότερη γενιά μακροοικονομικών υποδειγμάτων που ενσωματώνουν την ετερογένεια των νοικοκυριών, τους περιορισμούς στον δανεισμό και τις ανισότητες εισοδήματος και πλούτου.
Ανάλογοι προβληματισμοί υπάρχουν και για την αποτελεσματικότητα της καθοδήγησης των προσδοκιών. Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2023 στο Journal of Political Economy Macroeconomics, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι επιδράσεις της forward guidance στις προσδοκίες για την παραγωγή και τον πληθωρισμό ήταν σημαντικά μικρότερες από εκείνες που προέβλεπε το τυπικό υπόδειγμα που εξέτασαν.
Η απόσταση ανάμεσα στη θεωρία και στην εμπειρική πραγματικότητα υπενθυμίζει ότι τα οικονομικά υποδείγματα αποτελούν εργαλεία ανάλυσης, με συγκεκριμένες υποθέσεις και περιορισμούς. Η χρησιμότητά τους εξαρτάται και από τη συνεχή εμπειρική δοκιμασία τους.
Από την ανάπτυξη στη σταθερότητα
Υπάρχει, τέλος, μια ενδιαφέρουσα συνέχεια ανάμεσα στο φετινό και στο περσινό Νόμπελ Οικονομίας.
Το 2025, οι Τζόελ Μόκιρ, Φιλίπ Αγκιόν και Πίτερ Χόουιτ τιμήθηκαν για την εξήγηση της οικονομικής ανάπτυξης που τροφοδοτείται από την καινοτομία. Το ερευνητικό τους έργο φωτίζει τους μηχανισμούς μέσα από τους οποίους οι οικονομίες μετασχηματίζονται και αναπτύσσονται μακροπρόθεσμα.
Το φετινό βραβείο στρέφει την προσοχή σε μια συμπληρωματική πρόκληση: πώς μπορούν οι οικονομίες να περιορίζουν τις βραχυπρόθεσμες διακυμάνσεις τους, επιδιώκοντας ταυτόχρονα μακροχρόνια ανάπτυξη και ευημερία.
Το έργο των Χολ και Γούντφορντ ανέδειξε μια κρίσιμη παράμετρο της οικονομικής πολιτικής: η αποτελεσματικότητά της εξαρτάται και από τον τρόπο με τον οποίο νοικοκυριά και επιχειρήσεις διαμορφώνουν τις προσδοκίες τους και προσαρμόζουν τις αποφάσεις τους. Το αύριο, με άλλα λόγια, αρχίζει να διαμορφώνεται από τις αποφάσεις που παίρνουμε σήμερα.