Η παγκόσμια ανεργία των νέων αυξάνεται ξανά, ενώ οι θέσεις που αποτελούσαν για δεκαετίες το πρώτο επαγγελματικό βήμα συρρικνώνονται. Από την οικονομική επιβράδυνση και τα 257 εκατομμύρια NEETs μέχρι την τεχνητή νοημοσύνη, η είσοδος στην αγορά εργασίας γίνεται όλο και πιο δύσκολη — και όχι μόνο επειδή υπάρχουν λιγότερες δουλειές.
Υπάρχει μια γενιά που μεγάλωσε με την υπόσχεση ότι η εκπαίδευση θα αποτελέσει το εισιτήριο για την επαγγελματική της ζωή. Πτυχίο, μεταπτυχιακό, ξένες γλώσσες, ψηφιακές δεξιότητες, internships και, πιο πρόσφατα, εξοικείωση με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης. Κι όμως, για εκατομμύρια νέους σε όλο τον κόσμο, το πρώτο βήμα προς την αγορά εργασίας γίνεται όλο και πιο δύσκολο.
Τα τελευταία στοιχεία της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO) δείχνουν ότι η παγκόσμια ανεργία των νέων ηλικίας 15-24 ετών αυξήθηκε το 2025 στο 12,4%, από 12,3% το 2023. Σε απόλυτους αριθμούς, αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 67 εκατομμύρια νέους που αναζητούν εργασία χωρίς να μπορούν να τη βρουν.
Το ποσοστό από μόνο του είναι ήδη ανησυχητικό. Όμως η πραγματική εικόνα είναι ακόμη μεγαλύτερη, αν συμπεριλάβουμε εκείνους που δεν εμφανίζονται καν ως άνεργοι, επειδή δεν εργάζονται, δεν σπουδάζουν και δεν συμμετέχουν σε κάποιο πρόγραμμα εκπαίδευσης ή κατάρτισης.
Πρόκειται για τους λεγόμενους NEETs — νέους που βρίσκονται εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης ή κατάρτισης. Το 2025 ξεπέρασαν τα 257 εκατομμύρια, περίπου το 20% του παγκόσμιου πληθυσμού νέων. Και κάπου εδώ η συζήτηση για την ανεργία των νέων συναντά μια πολύ μεγαλύτερη αλλαγή: την τεχνητή νοημοσύνη.
Δεν είναι απλώς ότι «η AI παίρνει τις δουλειές»
Η συζήτηση γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη συχνά καταλήγει σε ένα απλό ερώτημα: πόσες θέσεις εργασίας θα χαθούν; Η εικόνα που περιγράφει όμως η ILO είναι πιο σύνθετη.
Η AI δεν χρειάζεται απαραίτητα να εξαφανίσει ένα ολόκληρο επάγγελμα για να αλλάξει την αγορά εργασίας. Αρκεί να αυτοματοποιήσει ένα σημαντικό κομμάτι των καθηκόντων που περιλαμβάνει. Ένας εργαζόμενος μπορεί να εξακολουθεί να χρειάζεται, αλλά μια επιχείρηση μπορεί να χρειάζεται λιγότερους ανθρώπους για να κάνει την ίδια δουλειά.
Ραγδαίες εξελίξεις στην αγορά εργασίας λόγω τεχνητής νοημοσύνης
Και αυτή ακριβώς η αλλαγή μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα δύσκολη για τους νέους. Γιατί; Επειδή οι νέοι είναι εκείνοι που χρειάζονται περισσότερο τις entry-level θέσεις – τις δουλειές που δεν απαιτούν πολυετή εμπειρία και λειτουργούν ως πρώτο σκαλοπάτι προς μια καριέρα.
Το πρώτο επαγγελματικό σκαλοπάτι αρχίζει να μικραίνει
Για δεκαετίες, η αγορά εργασίας λειτουργούσε με μια σχετικά απλή λογική. Ένας νέος τελείωνε το σχολείο ή το πανεπιστήμιο, έβρισκε μια θέση διοικητικής υποστήριξης, σε πωλήσεις, σε ένα γραφείο ή σε κάποια άλλη θέση μεσαίων απαιτήσεων, αποκτούσε εμπειρία και στη συνέχεια μπορούσε να διεκδικήσει πιο σύνθετους και καλύτερα αμειβόμενους ρόλους. Αυτό το ενδιάμεσο στάδιο είναι πλέον υπό πίεση.
Η ILO επισημαίνει ότι η συρρίκνωση των θέσεων μεσαίων δεξιοτήτων —όπως οι διοικητικές και γραμματειακές εργασίες, οι πωλήσεις και ορισμένα επαγγέλματα στη μεταποίηση— δημιουργεί μεγαλύτερες «ουρές» ανέργων νέων που αναζητούν την πρώτη τους θέση.
Η τεχνολογία δεν είναι ο μοναδικός λόγος. Η πιο αδύναμη οικονομική ανάπτυξη, η γεωπολιτική αβεβαιότητα και η επιβράδυνση της δημιουργίας θέσεων εργασίας παίζουν επίσης ρόλο. Όμως η AI προσθέτει μια νέα διάσταση: η ίδια η φύση της πρώτης δουλειάς αλλάζει.
Μια επιχείρηση που πριν από λίγα χρόνια μπορεί να προσλάμβανε τρεις νέους εργαζόμενους για διοικητικές εργασίες, αναζήτηση πληροφοριών, βασική παραγωγή περιεχομένου, εξυπηρέτηση πελατών ή επεξεργασία δεδομένων, μπορεί πλέον να αυτοματοποιεί ένα μέρος αυτών των εργασιών. Δεν σημαίνει ότι οι τρεις άνθρωποι θα απολυθούν. Μπορεί, όμως, να σημαίνει ότι η εταιρεία θα προσλάβει εξαρχής δύο. Και αυτή η διαφορά είναι κρίσιμη όταν μιλάμε για μια γενιά που προσπαθεί να μπει στην αγορά.
6,1% των θέσεων των νέων βρίσκεται σε επαγγέλματα υψηλής έκθεσης στην AI
Η ILO εκτιμά ότι 6,1% των θέσεων εργασίας που κατέχουν σήμερα άνθρωποι ηλικίας 15 έως 29 ετών βρίσκονται σε επαγγέλματα με υψηλή έκθεση στις αλλαγές που προκαλεί η τεχνητή νοημοσύνη. Ο αριθμός αποκτά πραγματικό βάρος όταν μετατραπεί σε ανθρώπους. Εάν εξαφανιζόταν μόλις το 10% αυτών των θέσεων, περίπου 5,6 εκατομμύρια νέοι εργαζόμενοι θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωποι με ανεργία, αλλαγή επαγγελματικής κατεύθυνσης ή έξοδο από την αγορά εργασίας. Αυτό δεν αποτελεί πρόβλεψη ότι 5,6 εκατομμύρια θέσεις θα χαθούν.
Είναι ένα σενάριο που δείχνει πόσο σημαντικές μπορεί να είναι οι επιπτώσεις ακόμη και μιας περιορισμένης απώλειας θέσεων σε επαγγέλματα υψηλής έκθεσης. Και υπάρχει μια ειρωνεία σε αυτή την εξέλιξη: οι οικονομίες που έχουν προχωρήσει περισσότερο ψηφιακά είναι ακριβώς εκείνες όπου η έκθεση στην AI είναι μεγαλύτερη.
Γιατί οι πλούσιες χώρες αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν επηρεάζει όλες τις οικονομίες με τον ίδιο τρόπο. Στις ανεπτυγμένες οικονομίες υπάρχει μεγαλύτερη συγκέντρωση θέσεων που βασίζονται σε ψηφιακές, γνωστικές και διοικητικές εργασίες. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν περισσότερα καθήκοντα τα οποία μπορούν να υποστηριχθούν ή να αυτοματοποιηθούν από συστήματα AI.
Η ILO και η Παγκόσμια Τράπεζα έχουν επισημάνει ότι η έκθεση στη generative AI διαφέρει σημαντικά μεταξύ χωρών, ανάλογα με τη δομή των επαγγελμάτων, την ψηφιακή υποδομή και τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η εργασία. Η σχετική μελέτη εξετάζει 135 χώρες και περίπου τα δύο τρίτα της παγκόσμιας απασχόλησης. Αυτό δημιουργεί μια παράδοξη κατάσταση. Στις πλούσιες οικονομίες, η AI μπορεί να φτάσει πιο γρήγορα στους χώρους εργασίας και να αυξήσει την παραγωγικότητα. Ταυτόχρονα, όμως, μπορεί να πιέσει περισσότερο ορισμένες θέσεις εισόδου.
Η αγορά εργασίας στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης – Προσαρμογή ή αντικατάσταση;
Στις φτωχότερες οικονομίες, η έκθεση σε αυτοματοποίηση μπορεί να είναι χαμηλότερη, όμως ένα μεγάλο μέρος των νέων εργάζεται ήδη σε άτυπες και ανασφαλείς θέσεις, χωρίς επαρκή κοινωνική προστασία. Η ILO εκτιμά ότι σχεδόν εννέα στους δέκα νέους εργαζόμενους σε χώρες χαμηλού και χαμηλότερου μεσαίου εισοδήματος βρίσκονται σε άτυπη απασχόληση. Με άλλα λόγια, η μία πλευρά του κόσμου φοβάται ότι η AI θα αλλάξει τις δουλειές της, ενώ η άλλη δεν έχει ακόμη εξασφαλίσει αρκετές καλές δουλειές για να αλλάξουν.
Η ανεργία των νέων δεν αυξάνεται παντού το ίδιο
Η επιδείνωση είναι παγκόσμια, αλλά δεν είναι ομοιόμορφη. Μεταξύ 2023 και 2025, η ανεργία των νέων αυξήθηκε στις 8 από τις 11 υποπεριοχές που εξετάζει η ILO. Οι μεγαλύτερες επιβαρύνσεις καταγράφονται στις Αραβικές χώρες, όπου η ανεργία των νέων έφτασε το 26,2%, και στη Βόρεια Αφρική, όπου διαμορφώθηκε στο 22,6%. Ωστόσο, το ενδιαφέρον βρίσκεται και στις πλούσιες οικονομίες. Στη Βόρεια Αμερική, η ανεργία των νέων αυξήθηκε στο 9,8% το 2025 από 8,3% το 2023. Στη Βόρεια, Νότια και Δυτική Ευρώπη, το ποσοστό έφτασε περίπου στο 15%. Αυτό δείχνει ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο χώρες με χαμηλή ανάπτυξη ή περιορισμένες υποδομές. Η μετάβαση στην αγορά εργασίας γίνεται δυσκολότερη ακόμη και σε οικονομίες που θεωρούνταν παραδοσιακά περισσότερο προστατευμένες.
Και υπάρχει κάτι ακόμη πιο ανησυχητικό από την ανεργία
Το ποσοστό ανεργίας μετρά τους νέους που δεν εργάζονται αλλά αναζητούν ενεργά εργασία. Δεν περιλαμβάνει όλους εκείνους που έχουν απομακρυνθεί από αυτή τη διαδικασία. Εδώ μπαίνει η έννοια των NEET. Ένας νέος που δεν έχει δουλειά, δεν σπουδάζει και δεν συμμετέχει σε κατάρτιση μπορεί να μην αναζητά ενεργά εργασία. Ίσως έχει απογοητευτεί. Ίσως δεν βρίσκει διαθέσιμες θέσεις. Ίσως αντιμετωπίζει οικογενειακές ή οικονομικές υποχρεώσεις που τον κρατούν εκτός αγοράς.
Γι’ αυτό και η ILO θεωρεί το ποσοστό NEET έναν ιδιαίτερα σημαντικό δείκτη για την κατάσταση των νέων. Οι NEETs είναι πολύ περισσότεροι από τους νέους ανέργους και περίπου δύο στους τρεις είναι γυναίκες, σύμφωνα με προηγούμενη ανάλυση της Οργάνωσης. Το 20% δεν είναι απλώς ένας αριθμός. Σημαίνει ότι περίπου ένας στους πέντε νέους βρίσκεται εκτός και των τριών βασικών διαδρομών προς την οικονομική ανεξαρτησία: εργασία, εκπαίδευση ή κατάρτιση.
Η μεγάλη παγίδα: η εμπειρία που δεν προλαβαίνει να αποκτηθεί
Υπάρχει ένας φαύλος κύκλος στην αγορά εργασίας. Οι επιχειρήσεις ζητούν εμπειρία. Οι νέοι χρειάζονται μια πρώτη δουλειά για να αποκτήσουν εμπειρία. Αν όμως οι entry-level θέσεις περιορίζονται, πώς αποκτάται αυτή η πρώτη εμπειρία; Η ερώτηση γίνεται ακόμη πιο κρίσιμη στην εποχή της AI.
Ένας νέος απόφοιτος μπορεί να γνωρίζει πώς να χρησιμοποιεί εργαλεία generative AI, να χειρίζεται ψηφιακές πλατφόρμες και να παράγει περιεχόμενο γρήγορα. Αυτό, όμως, δεν αντικαθιστά απαραίτητα την επαγγελματική κρίση, την επικοινωνία, τη συνεργασία ή την πραγματική γνώση ενός κλάδου. Ταυτόχρονα, η ίδια η χρήση της AI μπορεί να αυξήσει τις απαιτήσεις των εργοδοτών.
Αν μια εργασία γίνεται πλέον γρηγορότερα με τη βοήθεια ενός AI εργαλείου, ο εργαζόμενος μπορεί να χρειάζεται να κάνει περισσότερα και πιο σύνθετα πράγματα. Άρα το ζητούμενο δεν είναι απλώς να ξέρει κάποιος να χρησιμοποιεί το ChatGPT ή οποιοδήποτε άλλο εργαλείο. Χρειάζεται να ξέρει τι να ζητήσει, πώς να αξιολογήσει το αποτέλεσμα, πότε να μην εμπιστευτεί την απάντηση και πώς να συνδυάσει την τεχνολογία με πραγματικές επαγγελματικές δεξιότητες.
Η AI μπορεί να καταργεί καθήκοντα και ταυτόχρονα να δημιουργεί νέες δουλειές
Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη πλευρά της συζήτησης. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι απλώς μια μηχανή αντικατάστασης εργαζομένων. Μπορεί να δημιουργήσει νέα επαγγέλματα, νέες επιχειρηματικές δραστηριότητες και νέες ανάγκες. Ήδη αναπτύσσονται ρόλοι γύρω από την ανάπτυξη AI, τα δεδομένα, την κυβερνοασφάλεια, την αξιολόγηση μοντέλων, την ψηφιακή παραγωγή, την αυτοματοποίηση και τη διαχείριση τεχνολογικών συστημάτων.
Παράλληλα, η ILO σημειώνει ότι σε πολλές χώρες συνεχίζουν να αυξάνονται οι θέσεις υψηλών δεξιοτήτων σε τομείς όπως η επιστήμη, η μηχανική, η υγεία και η τεχνολογία πληροφορικής. Το πρόβλημα είναι ότι η νέα δουλειά δεν εμφανίζεται απαραίτητα στο ίδιο σημείο, με τις ίδιες δεξιότητες και για τους ίδιους ανθρώπους που έχασαν την παλιά. Και αυτή είναι η μεγάλη πρόκληση της μετάβασης. Δεν αρκεί να πούμε στους νέους «μάθε AI».
Reskilling ή Upskilling; Ποιο είναι το κλειδί για να παραμείνετε ανταγωνιστικοί στην καριέρα σας;
Πρέπει να υπάρχουν εκπαιδευτικά συστήματα που να τους επιτρέπουν να το μάθουν, επιχειρήσεις που να δημιουργούν πραγματικές θέσεις και πολιτικές που να κάνουν τη μετάβαση από την εκπαίδευση στην εργασία λιγότερο απότομη.
Η λύση δεν είναι να ανταγωνιστούμε την AI
Το ερώτημα που τίθεται συχνά είναι ποια επαγγέλματα θα «νικήσει» η τεχνητή νοημοσύνη και ποια θα επιβιώσουν. Ίσως, όμως, αυτό είναι το λάθος ερώτημα. Η ILO επισημαίνει ότι η ψηφιοποίηση αναδιαμορφώνει τις θέσεις εργασίας αυτοματοποιώντας ορισμένα καθήκοντα και δημιουργώντας άλλα. Η επιτυχής προσαρμογή απαιτεί συνδυασμό ψηφιακών, γνωστικών και κοινωνικο-συναισθηματικών δεξιοτήτων — όχι μόνο εξειδίκευση στην ίδια την AI. Αυτό σημαίνει ότι οι δεξιότητες που θα έχουν αξία δεν είναι μόνο τεχνικές.
Η επίλυση προβλημάτων, η επικοινωνία, η δημιουργικότητα, η διαχείριση ανθρώπων, η συνεργασία, η κριτική σκέψη και η ικανότητα να μαθαίνει κανείς συνεχώς μπορεί να γίνουν εξίσου σημαντικές. Η AI μπορεί να γράψει ένα κείμενο. Δεν μπορεί όμως να αναλάβει αυτόματα την ευθύνη για το αν το κείμενο είναι σωστό. Μπορεί να αναλύσει δεδομένα. Δεν σημαίνει ότι καταλαβαίνει πάντα το επιχειρηματικό ή κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο χρησιμοποιούνται. Μπορεί να προτείνει λύσεις. Η τελική απόφαση εξακολουθεί να χρειάζεται ανθρώπινη κρίση σε πολλές περιπτώσεις. Το μέλλον, επομένως, πιθανότατα δεν θα ανήκει στον άνθρωπο που προσπαθεί να κάνει ό,τι κάνει η AI λίγο καλύτερα. Θα ανήκει περισσότερο σε εκείνον που ξέρει πώς να συνεργάζεται μαζί της και ταυτόχρονα διαθέτει δεξιότητες που δεν αυτοματοποιούνται εύκολα.
Το μεγαλύτερο στοίχημα είναι η εκπαίδευση
Η τεχνολογική αλλαγή τρέχει γρηγορότερα από τα εκπαιδευτικά συστήματα. Ένα πανεπιστημιακό πρόγραμμα μπορεί να χρειαστεί χρόνια για να αλλάξει. Οι τεχνολογίες AI μπορούν να αλλάξουν μέσα σε μήνες. Αυτό δημιουργεί ένα πρόβλημα αναντιστοιχίας. Οι νέοι μπορεί να αποφοιτούν με γνώσεις που ήταν πολύτιμες όταν ξεκίνησαν τις σπουδές τους, αλλά η αγορά εργασίας να ζητά πλέον έναν διαφορετικό συνδυασμό δεξιοτήτων.
Η ILO υπογραμμίζει την ανάγκη για επενδύσεις σε δεξιότητες, εκπαίδευση και υποδομές, αλλά και για καλύτερες μεταβάσεις από το σχολείο και το πανεπιστήμιο στην εργασία. Παράλληλα, προτείνει ενίσχυση της δια βίου μάθησης και προγραμμάτων κατάρτισης που συνδέονται πραγματικά με τις ανάγκες της αγοράς.
Η λογική «σπουδάζω μέχρι τα 22 και μετά τελείωσε η εκπαίδευση» γίνεται όλο και λιγότερο ρεαλιστική. Στην αγορά εργασίας της AI, η μάθηση πιθανότατα θα συνεχίζεται καθ’ όλη τη διάρκεια της επαγγελματικής ζωής.
Μια γενιά που δεν χρειάζεται άλλη μία «προσωπική ευθύνη»
Υπάρχει, ωστόσο, ένας κίνδυνος στη δημόσια συζήτηση. Να μετατραπεί η ανεργία των νέων σε ένα ακόμη πρόβλημα που φορτώνεται αποκλειστικά στους ίδιους τους νέους. «Μάθε περισσότερα». «Πάρε άλλο ένα πτυχίο». «Μάθε προγραμματισμό». «Μάθε AI». «Γίνε πιο ανταγωνιστικός».
Όλα αυτά μπορεί να έχουν αξία σε ατομικό επίπεδο. Δεν μπορούν όμως να λύσουν από μόνα τους ένα πρόβλημα που είναι δομικό.
Αν μια οικονομία δεν δημιουργεί αρκετές ποιοτικές θέσεις εργασίας, δεν υπάρχει ατομική στρατηγική που να μπορεί να εγγυηθεί ότι όλοι θα βρουν δουλειά. Η ίδια η ILO προειδοποιεί ότι η αντιμετώπιση των προκλήσεων απαιτεί συντονισμένη δράση κυβερνήσεων, εργοδοτών και εργαζομένων, ώστε η τεχνολογική αλλαγή να συνδυαστεί με ποιοτικές θέσεις εργασίας, δίκαιους μισθούς και κοινωνική προστασία.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα πίσω από τα 67 εκατομμύρια. Δεν έχουμε απλώς ένα πρόβλημα ανεργίας. Έχουμε ένα πρόβλημα μετάβασης.
Μήπως οι απόψεις της Gen Z για το AI αλλάζουν χωρίς καν να το καταλαβαίνουμε
Η αγορά εργασίας του 2030 χτίζεται τώρα
Η παγκόσμια ανεργία των νέων προβλέπεται να παραμείνει περίπου στα ίδια επίπεδα τα επόμενα χρόνια, χωρίς θεαματική επιδείνωση αλλά και χωρίς μια εύκολη επιστροφή στα καλύτερα επίπεδα της προηγούμενης περιόδου. Η ILO ταυτόχρονα προειδοποιεί ότι οι νέοι παραμένουν ιδιαίτερα ευάλωτοι στις αλλαγές που προκαλούν η AI, η οικονομική αβεβαιότητα και οι μεταβολές στην παγκόσμια οικονομία.
Το πραγματικό στοίχημα, λοιπόν, δεν είναι να προβλέψουμε πόσες θέσεις εργασίας θα υπάρχουν σε δέκα χρόνια. Είναι να διασφαλίσουμε ότι οι νέοι που θα βγουν τότε στην αγορά εργασίας θα έχουν έναν πραγματικό δρόμο για να φτάσουν σε αυτές. Γιατί η μεγαλύτερη απειλή της τεχνητής νοημοσύνης μπορεί τελικά να μην είναι ότι θα αντικαταστήσει εκατομμύρια ανθρώπους. Μπορεί να είναι ότι θα επιταχύνει τόσο γρήγορα την αλλαγή, ώστε όσοι βρίσκονται στο ξεκίνημα της επαγγελματικής τους ζωής να μην προλάβουν να προσαρμοστούν.
Και για μια γενιά που ήδη αντιμετωπίζει υψηλό κόστος ζωής, ακριβή στέγαση, επισφαλείς μορφές απασχόλησης και δυσκολότερη πρόσβαση στην οικονομική ανεξαρτησία, η καθυστέρηση στην είσοδο στην αγορά εργασίας δεν είναι μια απλή στατιστική. Μπορεί να καθορίσει ολόκληρη την επαγγελματική της διαδρομή.