Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
Απέχουμε λίγους μόνο μήνες από τις εθνικές εκλογές, χωρίς ωστόσο ιδιαίτερη μεταβολή των πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών συνθηκών. Και οι εκλογικοί συσχετισμοί, επί του παρόντος τουλάχιστον, φαντάζουν εν πολλοίς αδιατάρακτοι. Ολα δε τα μέχρι τώρα επιμέρους στοιχεία της οικονομίας δεν παραπέμπουν σε εξαιρετικά κρίσιμες μεταβολές ικανές να διαταράξουν καθοριστικά τις κάλπες.
Η ελληνική οικονομία, παρά τις πολλές γεωπολιτικές και ενεργειακές αβεβαιότητες, συνεχίζει να κινείται σε σταθερές δημοσιονομικές βάσεις και τίποτε δεν φανερώνει σοβαρούς κινδύνους εκτροπής σε καταστάσεις αντίστοιχες της προηγούμενης δεκαετίας.
Ούτε η εξελισσόμενη κρίση της παγκόσμιας αγοράς ομολόγων, που απειλεί με δημοσιονομικό εκτροχιασμό τη Γαλλία, μοιάζει ικανή να προκαλέσει μείζονα αμφισβήτηση της ικανότητας της Ελλάδας να αποπληρώνει τα χρέη της.
Πλεονάσματα
Αντιθέτως, η τρέχουσα δημοσιονομική διαχείριση συνεχίζει να δημιουργεί πρωτογενή πλεονάσματα υψηλότερα των προϋπολογισθέντων, το δημόσιο χρέος υποχωρεί σταθερά ως ποσοστό του ΑΕΠ και οι ρυθμοί ανάπτυξης διατηρούνται υψηλότεροι του μέσου ευρωπαϊκού όρου.
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του εννεαμήνου Ιανουαρίου – Σεπτεμβρίου 2026, το πρωτογενές πλεόνασμα του τρέχοντος προϋπολογισμού διαμορφώθηκε στα 7,554 δισ. ευρώ, ξεπερνώντας κατά πολύ τον στόχο που είχε τεθεί αρχικώς και το ήθελε στα 5,129 δισ. ευρώ, επηρεασμένο κυρίως από τα αυξημένα έσοδα, το συνολικό ύψος των οποίων ανήλθε σε 57,811 δισ. ευρώ, περίπου 2,5 δισ. ευρώ υψηλότερα των προϋπολογισθέντων.
Ο ΦΠΑ συνέχισε να υπεραποδίδει, τα επιπλέον έσοδά του ήταν υψηλότερα κατά περίπου 1 δισ. ευρώ, τα έσοδα του φόρου εισοδήματος ήταν επίσης υψηλότερα και εκτιμάται ότι στο τέλος του έτους το σύνολο των εσόδων από φόρους θα ξεπεράσει τα 73,5 δισ. ευρώ. Γενικώς υπολογίζεται ότι μετά και τις τελευταίες διώξεις κατά συγκεκριμένων αλυσίδων οι τάσεις φορολογικής συμμόρφωσης θα ενισχυθούν και οι προοπτικές επαύξησης των εσόδων του ΦΠΑ θα βελτιωθούν έτι περαιτέρω.
Στο ίδιο διάστημα οι δαπάνες διατηρήθηκαν ελεγχόμενες στα 57,683 δισ. ευρώ, κατά περίπου 500 εκατ. ευρώ υψηλότερες του προϋπολογισθέντος στόχου. Εκτιμάται δε ότι οι συνολικές δαπάνες του κρατικού προϋπολογισμού δεν θα ξεπεράσουν τα 76 δισ. ευρώ στα τέλη του έτους, με αποτέλεσμα ο προϋπολογισμός να συνεχίσει στη χειρότερη περίπτωση να κινείται σε τροχιά ισοσκελισμού. Με άλλα λόγια, όλα τα στοιχεία βεβαιώνουν ότι οι τάσεις απομείωσης του εγχώριου δημόσιου χρέους θα διατηρηθούν στον χρόνο.
Στο τέλος του 2026 θα έχει περιορισθεί από 146,1% σε 136,7% του ΑΕΠ και του χρόνου αναμένεται να υποχωρήσει σε 128,8% του ΑΕΠ, περιορίζοντας σημαντικά τους όποιους κινδύνους που πηγάζουν από μια ενδεχόμενη επιδείνωση του γαλλικού χρέους.
Οι ρυθμοί ανάπτυξης
Η υγιής δημοσιονομική βάση επιτρέπει επίσης τη διατήρηση των ρυθμών ανάπτυξης σε επίπεδα υψηλότερα του μέσου ευρωπαϊκού όρου. Η φετινή χρονιά αναμένεται να κλείσει με ανάπτυξη της τάξης του 2% και το 2027 να επιταχυνθεί στο 2,3%. Σε ονομαστικούς όρους το ΑΕΠ της χώρας εκτιμάται ότι φέτος θα κλείσει στα 262 δισ. ευρώ και του χρόνου αναμένεται να ξεπεράσει τα 274 δισ. ευρώ. Σε ονομαστικούς όρους η ελληνική οικονομία ξεπερνά το επίπεδο του 2008, αλλά σε πραγματικούς όρους, διορθωμένη πληθωριστικά, είναι περίπου 12%-13% μικρότερη του έτους έναρξης της μεγάλης διεθνούς χρηματοπιστωτικής κρίσης που παρέσυρε την Ελλάδα σε δίνη μακράς υπερχρέωσης και ύφεσης.
Γεγονός που εξηγεί το αίσθημα εισοδηματικής καχεξίας, εξαιτίας και της συσσωρευμένης ακρίβειας, που διακατέχει την πλειονότητα των ελλήνων πολιτών δεκαπέντε και πλέον χρόνια μετά. Κοινώς, έπειτα από τόσα χρόνια μπορεί να έχουν υπάρξει βελτιώσεις, η δημοσιονομική σταθερότητα να έχει εμπεδωθεί, ο ιδιωτικός τομέας να έχει κάνει βήματα εξυγίανσης και προόδου, αλλά το άλμα ανάπτυξης, που θα άλλαζε ουσιαστικά την οικονομική θέση της χώρας και των πολιτών, δεν κατεγράφη, ούτε προβλέπεται στο ορατό μέλλον.
Η σταθερότητα
Κατά συνέπεια η ελληνική οικονομία μπορεί επί του παρόντος να μην κινδυνεύει από τις παλαιότερες δημοσιονομικές ανισορροπίες, αλλά παραμένει ευάλωτη στα εξωτερικά σοκ. Στην τρέχουσα μακρά προεκλογική περίοδο, λοιπόν, δεν αναμένονται σοβαρές διαταραχές από τις επικρατούσες εδώ οικονομικές συνθήκες. Ούτε κοινωνικές αναστατώσεις, αντίστοιχες αυτών που εξελίσσονται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, φαίνονται στον ορίζοντα.
Οι προηγούμενες δυσμενέστατες εμπειρίες της μεγάλης οικονομικής κρίσης ασκούν προφανώς πολλαπλή επίδραση στο κοινωνικό σώμα, η ελληνική κοινωνία έχει συντηρητικοποιηθεί και προσβλέπει περισσότερα σε ασφαλείς διαδρομές, παρά σε εκρήξεις διεκδίκησης. Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι τα συνδικάτα και οι όποιες ομάδες πίεσης δεν κινητοποιούν τους πολίτες, δεν καταφέρνουν ή, καλύτερα, δεν είναι σε θέση να διαμορφώσουν ισχυρά μέτωπα κοινωνικής διεκδίκησης.
Και υπό αυτή την έννοια η οικονομία μας και δη οι ανθούσες επιχειρήσεις απολαμβάνουν μοναδικές στα ελληνικά χρονικά συνθήκες κοινωνικής ειρήνης και απρόσκοπτης λειτουργίας. Θα μπορούσε να υποστηρίξει με ασφάλεια κανείς ότι εσωτερικά η σταθερότητα έχει εμπεδωθεί και οι πολιτικές εκφράσεις της «σταθεροκρατίας» επίσης δεν κινδυνεύουν με αφανισμό, όπως συμβαίνει σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Οι όποιοι κίνδυνοι πηγάζουν κυρίως από τις επικρατούσες παγκοσμίως συνθήκες παρατεταμένης γεωπολιτικής και γεωοικονομικής αβεβαιότητας. Ενδεχόμενη επανάληψη των πολεμικών συγκρούσεων εναντίον του Ιράν μετά τις εκλογές στο Ισραήλ και τις ΗΠΑ είναι ικανές να διαμορφώσουν περιβάλλον γενικευμένης αστάθειας, να εκτινάξουν και να διατηρήσουν επί μακρόν στα ύψη τις τιμές του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και κατ’ επέκταση του ηλεκτρικού ρεύματος και μαζί να δημιουργήσουν περιβάλλον εντάσεων και στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο.
Ηδη η προετοιμασία πόντισης του υποθαλάσσιου καλωδίου ενεργειακής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου οξύνει τα πνεύματα, η ρητορική του Ταγίπ Ερντογάν και των λοιπών τούρκων επισήμων μετά την επικύρωση του τουρκολιβυκού συμφώνου διαμορφώνουν συνθήκες αντιπαράθεσης στο Αιγαίο και επιδείνωσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
Εν αμφιβόλω
Οσο και αν οι περισσότεροι ξορκίζουν το κακό, αντιμετωπίζοντας ως ακραία την εκδοχή ενός θερμού επεισοδίου στη ζώνη της Κάσου λόγω κυρίως της εμπλοκής των Γάλλων και του δεδομένου αμερικανικού ενδιαφέροντος, δεν είναι λίγοι εκείνοι που υποστηρίζουν και επιμένουν ότι με την πόντιση του καλωδίου τίθεται εν αμφιβόλω το στρατήγημα της «Γαλάζιας Πατρίδας» που εδώ και χρόνια φιλοτεχνεί ο Ταγίπ Ερντογάν, με αποτέλεσμα να μην του επιτρέπονται οπισθοχωρήσεις παρά μόνο εντάσεις. Συμπερασματικά, μόνο ευρείας κλίμακας γεωπολιτικές και γεωοικονομικές διαταραχές μπορούν να αλλάξουν τη φορά των πραγμάτων στην Ελλάδα στον δρόμο προς τις κάλπες της προσεχούς άνοιξης.