Καθησυχαστικά μηνύματα εκπέμπει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφορικά με την επάρκεια φυσικού αερίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, παρά το γεγονός ότι ο δείκτης πληρότητας των αποθηκών του μπλοκ διαμορφώνεται μόλις στο 62%, υπολειπόμενος αισθητά σε σύγκριση με τα περσινά επίπεδα.
Σύμφωνα με το Reuters, η εκπρόσωπος της Κομισιόν Eva Hrncirova δήλωσε την Πέμπτη πως δεν υφίσταται άμεσος κίνδυνος για τον εφοδιασμό της ΕΕ. Ωστόσο, τα αριθμητικά δεδομένα αποτυπώνουν μια απαιτητική πραγματικότητα: την αντίστοιχη περσινή περίοδο, τα αποθέματα βρίσκονταν στο 74%, βάσει στοιχείων της Gas Infrastructure Europe. Η υστέρηση κατά 12 ποσοστιαίες μονάδες συνεπάγεται ότι η Ευρώπη οδεύει προς τη χειμερινή περίοδο με περιορισμένο περιθώριο ασφαλείας.
Το βασικό πρόβλημα στην παρούσα συγκυρία δεν εστιάζεται στη φυσική διαθεσιμότητα των ποσοτήτων, αλλά στο αυξημένο κόστος αναπλήρωσης των αποθεμάτων.
Οι υψηλές τιμές πυροδοτήθηκαν από την κλιμάκωση της πολεμικής σύρραξης των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το Ιράν, και έχουν αποδυναμώσει το οικονομικό κίνητρο των επιχειρήσεων για αγορά και αποθήκευση φυσικού αερίου.
Η ευρωπαϊκή αγορά βρίσκεται σε καθεστώς “backwardation“, όπου οι τιμές για άμεση παράδοση διαμορφώνονται υψηλότερα από τα προθεσμιακά συμβόλαια των χειμερινών μηνών. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι εταιρείες καλούνται να αγοράσουν ακριβά σήμερα, να επιβαρυνθούν με τα έξοδα αποθήκευσης και να διακινδυνεύσουν τη διάθεση των ποσοτήτων σε χαμηλότερες τιμές μελλοντικά, καθιστώντας την επιχειρηματική εξίσωση ασύμφορη.
Ήδη από τις αρχές Αυγούστου, αναλυτές επεσήμαιναν στο Reuters την απουσία εμπορικού ενδιαφέροντος για την πλήρωση των αποθηκών δίχως κρατικές παρεμβάσεις, ενώ οι υψηλές τιμές και ο οξύς ανταγωνισμός με τις ασιατικές αγορές για την προσέλκυση φορτίων υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) δυσχεραίνουν περαιτέρω την κατάσταση.
Ο στόχος του 80%
Το ισχύον ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο ορίζει ως στόχο την πληρότητα στο 90% για το διάστημα μεταξύ 1ης Οκτωβρίου και 1ης Δεκεμβρίου. Εντούτοις, η αναθεωρημένη νομοθεσία επιτρέπει απόκλιση δέκα ποσοστιαίων μονάδων σε περιόδους έντονης διαταραχής της αγοράς.
Η Κομισιόν έχει ήδη συστήσει στα κράτη-μέλη να αξιοποιήσουν την εν λόγω ευελιξία, εκτιμώντας ότι ένα επίπεδο αποθεμάτων της τάξεως του 80% επαρκεί για την κάλυψη των αναγκών κατά το χειμώνα 2026-2027.
Για την επίτευξη του προσαρμοσμένου αυτού στόχου, η ΕΕ απαιτείται να αυξήσει τα αποθέματά της κατά 18 ποσοστιαίες μονάδες από το σημερινό 62%. Τον Ιούλιο, η ευρωπαϊκή Ομάδα Δράσης για την Ενεργειακή Ένωση εκτίμησε ότι ο στόχος παραμένει τεχνικά εφικτός, επικαλούμενη τη διευρυμένη εφεδρική δυναμικότητα εισαγωγής LNG που διαθέτει πλέον η ευρωπαϊκή ήπειρος.
Οι νέες υποδομές επαναεριοποίησης που αναπτύχθηκαν μετά την κρίση του 2022, σε συνδυασμό με τη μείωση της συνολικής κατανάλωσης και τη μεγαλύτερη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών, έχουν προσδώσει αυξημένη ευελιξία στο σύστημα. Παρά ταύτα, οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης εξακολουθούν να καλύπτουν έως και το 30% των χειμερινών αναγκών.
Πώς θα επηρεαστεί η Ελλάδα
Η Ελλάδα εντάσσεται στα εννέα κράτη-μέλη της ΕΕ που στερούνται υπόγειων υποδομών αποθήκευσης φυσικού αερίου. Κατά συνέπεια, η ενεργειακή της ασφάλεια βασίζεται στη διαφοροποίηση των εισαγωγικών ροών, στις υποδομές LNG και στους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς αλληλεγγύης.
Βάσει των κοινοτικών οδηγιών, οι χώρες που δεν διαθέτουν εγχώριες αποθήκες υποχρεούνται να διατηρούν σε εγκαταστάσεις άλλων κρατών-μελών ποσότητες που αντιστοιχούν στο 15% της ετήσιας εγχώριας κατανάλωσής τους.
Συνολικά, η υφιστάμενη κατάσταση δεν υποδηλώνει άμεσο κίνδυνο ελλείψεων στην τροφοδοσία, καθιστά όμως την Ευρώπη πιο ευάλωτη σε ενδεχόμενο κύμα ψύχους κατά το πρώτο μισό του χειμώνα ή σε νέες αναταράξεις στη διακίνηση του LNG. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, η πρωταρχική επίπτωση δεν θα είναι η φυσική έλλειψη αερίου, αλλά η εκ νέου επιβάρυνση των τιμών για τη βιομηχανία, την ηλεκτροπαραγωγή και τους καταναλωτές.