Η ενιαία αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της ευρωπαϊκής ευημερίας και στρατηγικής επιρροής, συνδέοντας 450 εκατομμύρια πολίτες σε μια αγορά αξίας 18 τρισεκατομμυρίων ευρώ. Για να παραμείνει αποτελεσματική απέναντι στις σύγχρονες τεχνολογικές και γεωπολιτικές προκλήσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί έναν οδικό χάρτη εκσυγχρονισμού που εστιάζει στην άρση των εμποδίων, τον ψηφιακό μετασχηματισμό, τη βιωσιμότητα, την ανεξαρτησία, την εργασιακή κινητικότητα και την κοινωνική συνοχή.
Source: The EU’s Plan for a Stronger Economy: Modernising the European Single Market
Η στρατηγική για μια σύγχρονη ενιαία αγορά
Η βασική ιδέα πίσω από τον εκσυγχρονισμό της ενιαίας αγοράς είναι η προσαρμογή της στις ανάγκες του σήμερα, ώστε να μην περιορίζεται μόνο στη διατήρηση των κεκτημένων. Η προσπάθεια επικεντρώνεται σε έξι πυλώνες που στοχεύουν στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της ανθεκτικότητας της Ευρώπης.
Πρώτον, επιδιώκεται η ολοκλήρωση της αγοράς μέσω της εξάλειψης των εμποδίων. Αυτό περιλαμβάνει προτάσεις όπως το «terrible 10» και το «EU Inc.», που αποσκοπούν στην καθιέρωση ενιαίων κανόνων σε όλη την Ευρώπη, καθώς και τον περιορισμό του «gold plating» σε εθνικό επίπεδο για την ευκολότερη κλιμάκωση των επιχειρήσεων.
Δεύτερον, η αγορά πρέπει να είναι «ψηφιακή εκ φύσεως». Η Ευρώπη διαθέτει ισχυρή βιομηχανική βάση και επιστημονική αριστεία, αλλά χρειάζεται περιβάλλον που θα τονώσει τη ζήτηση για ευρωπαϊκές ψηφιακές λύσεις. Στο πλαίσιο αυτό, μετά την επιτυχία του Chips Act, το οποίο ξεκλείδωσε πάνω από 32 δισεκατομμύρια ευρώ για επενδύσεις σε ημιαγωγούς, η Επιτροπή σχεδιάζει το «Chips Act 2.0», καθώς και μια νομοθετική πράξη για την ανάπτυξη τεχνητής νοημοσύνης και υπολογιστικού νέφους (cloud). Επίσης, το καλοκαίρι αναμένεται η πρόσκληση για τις πρώτες «AI Giga Factories».
Τρίτον, η βιωσιμότητα ενσωματώνεται στους κανόνες της αγοράς. Με το «Industrial Accelerator Act», δημιουργούνται αγορές για καθαρά προϊόντα, προωθώντας την καινοτομία και καταργώντας εμπόδια στο εμπόριο αγαθών χαμηλών εκπομπών άνθρακα.
Τέταρτον, η ενιαία αγορά λειτουργεί ως εργαλείο για την ευρωπαϊκή ανεξαρτησία. Η Επιτροπή συνάπτει εμπορικές συμφωνίες, όπως αυτές με την Ινδία, την Αυστραλία, τη Mercosur, την Ελβετία και το Μεξικό, για την εξασφάλιση κρίσιμων πρώτων υλών. Παράλληλα, προωθείται ο συντονισός στρατηγικών επενδύσεων, όπως το «grids package» για τα ηλεκτρικά δίκτυα. Αν η αγορά δεν συντονιστεί σε αυτούς τους τομείς, η Ευρώπη κινδυνεύει να παραμείνει ευάλωτη σε διαταραχές της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Πέμπτον, δίνεται έμφαση στην εργασιακή κινητικότητα. Η Επιτροπή προτείνει την «e-declaration» για την απλοποίηση των διαδικασιών. Ο κανόνας είναι απλός: μία Ευρώπη, μία πύλη, μία φόρμα. Η αποτυχία υιοθέτησης αυτού του εργαλείου κοστίζει σε χρόνο και ταλέντο που δεν φτάνει εκεί που χρειάζεται.
Έκτον, η κοινωνική διάσταση παραμένει στόχος και προϋπόθεση. Η Επιτροπή επενδύει σε δομές παιδικής μέριμνας, όπως το παράδειγμα των 1,3 δισεκατομμυρίων ευρώ στην Πολωνία, για να διευκολυνθεί η ένταξη των γονέων στην αγορά εργασίας. Τέλος, προετοιμάζεται η «Quality Jobs Act» για την προώθηση ποιοτικών θέσεων εργασίας, καθώς αυτές αποτελούν το κλειδί για την παραγωγικότητα και την αποφυγή της φτώχειας.
Πώς θα ωφεληθούν οι εργαζόμενοι και οι επιχειρήσεις
Οι πολίτες και οι επιχειρήσεις μπορούν να προσδοκούν σε μια αγορά όπου οι κανόνες θα είναι πιο απλοί και ενιαίοι. Οι εργαζόμενοι θα μπορούν να μετακινούνται πιο εύκολα όπου υπάρχει ανάγκη για ταλέντο, χάρη στην ψηφιοποίηση των επαγγελματικών προσόντων και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αρχής εργασίας. Οι γονείς, ειδικά οι μονογονείς, θα υποστηρίζονται μέσω επενδύσεων σε παιδικούς σταθμούς, ώστε να μπορούν να επιστρέψουν στην εργασία τους. Για τις επιχειρήσεις, ο στόχος είναι η δυνατότητα κλιμάκωσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο χωρίς τις δυσκολίες των εθνικών διαφοροποιήσεων. Ωστόσο, η παρουσιάστρια σημείωσε ότι αυτές οι παρεμβάσεις δεν αφορούν όσους δεν συμμετέχουν ενεργά στην αγορά εργασίας ή δεν εμπίπτουν στις κατηγορίες που καλύπτονται από τα τρέχοντα ευρωπαϊκά ταμεία συνοχής και κοινωνικής υποστήριξης.
Στοιχεία και τεκμηρίωση των προτάσεων
Η παρουσιάστρια τεκμηρίωσε τις προτάσεις της με συγκεκριμένα στοιχεία από τις πρόσφατες δράσεις της Επιτροπής, αναδεικνύοντας τη σημασία της ενιαίας αγοράς ως εργαλείο στρατηγικής επιρροής. Το «Chips Act» αποτέλεσε το κεντρικό παράδειγμα επιτυχίας, καθώς έχει ήδη ξεκλειδώσει πάνω από 32 δισεκατομμύρια ευρώ σε επενδύσεις ημιαγωγών.
Παράλληλα, η επένδυση ύψους 1,3 δισεκατομμυρίων ευρώ στην Πολωνία για τη δημιουργία νέων θέσεων παιδικής μέριμνας παρουσιάστηκε ως απόδειξη του πώς τα ευρωπαϊκά κονδύλια υποστηρίζουν έμπρακτα την απασχόληση και την κοινωνική ένταξη. Η παρουσιάστρια υπογράμμισε ότι η ενιαία αγορά δεν είναι απλώς ένας εμπορικός χώρος, αλλά η βάση για την ευημερία 450 εκατομμυρίων πολιτών.
Τόνισε επίσης τη σημασία της συνεργασίας με χώρες όπως το Μεξικό για την εξασφάλιση κρίσιμων πρώτων υλών. Η κλίμακα της αγοράς, με αξία 18 τρισεκατομμυρίων ευρώ, παραμένει το ισχυρότερο πλεονέκτημα της Ευρώπης στις παγκόσμιες διαπραγματεύσεις. Η τεκμηρίωση κατέστησε σαφές ότι η διατήρηση αυτού του πλεονεκτήματος απαιτεί συνεχή εκσυγχρονισμό, ολοκλήρωση και προσαρμογή στις σύγχρονες γεωπολιτικές προκλήσεις.
Όσα αφήνει ανοιχτά η παρουσίαση
Παρά το σχέδιο εκσυγχρονισμού, ορισμένα ζητήματα παραμένουν αδιευκρίνιστα:
- Το χρονοδιάγραμμα για την πλήρη εφαρμογή των νέων νομοθετικών πράξεων, όπως το «Chips Act 2.0», δεν ορίστηκε επακριβώς, καθώς η παρουσίαση δεν έδωσε συγκεκριμένες ημερομηνίες ολοκλήρωσης.
- Το ύψος των συνολικών απαιτούμενων επενδύσεων για το «cloud and AI development act» δεν αναφέρθηκε, αφήνοντας ασαφή τη χρηματοδοτική οροφή του εγχειρήματος.
- Οι λεπτομέρειες σχετικά με τα κριτήρια επιλεξιμότητας για τις νέες πρωτοβουλίες υποστήριξης γονέων δεν διευκρινίστηκαν, καθώς το βίντεο δεν παρείχε πληροφορίες για το ποιοι ακριβώς θα έχουν προτεραιότητα.
- Η διαδικασία επίλυσης διαφορών σε περίπτωση αποτυχίας εφαρμογής της «e-declaration» σε εθνικό επίπεδο δεν περιγράφηκε, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα για το τι συμβαίνει αν ένα κράτος-μέλος καθυστερήσει τη συμμόρφωση.
Η επιτυχία αυτού του σχεδίου εξαρτάται από τη συνεχή προσπάθεια, το όραμα και την πολιτική βούληση όλων των μερών. Οι προτεινόμενες αλλαγές, από την ψηφιοποίηση των υπηρεσιών έως την ενίσχυση της κοινωνικής προστασίας, στοχεύουν στη δημιουργία ενός ενάρετου κύκλου παραγωγικότητας και καλύτερων μισθών. Ως πρώτο βήμα, η παρουσιάστρια κάλεσε τα αρμόδια όργανα να εγκρίνουν άμεσα την «e-declaration», η οποία είναι έτοιμη προς χρήση και θα διευκολύνει άμεσα τη ροή ταλέντων και την προστασία των εργαζομένων. Η υιοθέτηση των εργαλείων αυτών αποτελεί την άμεση δράση που απαιτείται για να μετατραπεί η ενιαία αγορά σε μια πιο ισχυρή και δίκαιη πραγματικότητα για όλους τους Ευρωπαίους.