Σε επενδύσεις σε μετοχές,
Η «φούσκα» και η κατάρρευση
Κοιτάζοντας την ιστορική εξέλιξη της αξίας των επενδύσεων των νοικοκυριών σε εισηγμένες μετοχές και επενδυτικά κεφάλαια (ως % του ΑΕΠ), το βλέμμα μαγνητίζεται αμέσως από την αφετηρία του γραφήματος.
Το 2001 καταγράφεται ένα εξαιρετικά υψηλό ποσοστό που ξεπερνά το 40% του ΑΕΠ. Ωστόσο, η εικόνα αυτή είναι πλασματική ως προς την πραγματική επενδυτική κουλτούρα, καθώς εξηγείται σχεδόν αποκλειστικά από τη μεγάλη χρηματιστηριακή φούσκα των τελών της δεκαετίας του ’90.
Ακολούθησε μια περίοδος σταδιακής αποεπένδυσης και έντονων διακυμάνσεων, η οποία κορυφώθηκε με την έλευση της οικονομικής κρίσης. Η πτώση ήταν ραγδαία, οδηγώντας στο απόλυτο χαμηλό του 2011, όπου οι τοποθετήσεις των Ελλήνων στο χρηματιστήριο έχασαν με δραματικό τρόπο την αξία τους και καταβαραθρώθηκαν κοντά στο 3% του ΑΕΠ.
Σταδιακή ανάκαμψη από το 2011
Από το χαμηλό του 2011 και μετά, παρατηρείται μια συνεχής αύξηση των επενδύσεων. Ειδικά την τελευταία πενταετία (2021-2025), η ανοδική πορεία επιταχύνεται, δείχνοντας ότι οι Έλληνες επιστρέφουν στις αγορές κεφαλαίου αναζητώντας αποδόσεις, ενώ η αξία των επενδυτικών τους τοποθετήσεων αυξάνεται και χάρη στην άνοδο της αγοράς.
Παρά τη θετική αυτή δυναμική, το γράφημα αποκαλύπτει μια σημαντική υστέρηση της χώρας μας σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Το 2025, οι επενδύσεις των Ελλήνων αντιστοιχούσαν στο 18,9% του ΑΕΠ, ενώ το ποσοστό ήταν σχεδόν διπλάσιο στην Ευρώπη (35,4%).
Η πρόταση για κίνητρα
Η ελληνική οικονομία, στη μετά την κρίση εποχή, χαρακτηρίζεται από ένα συστηματικό αποταμιευτικό «κενό» και χαμηλή συμμετοχή των νοικοκυριών στην οργανωμένη κεφαλαιαγορά, τονίζει το ΙΟΒΕ. Και προτείνει τη δημιουργία δύο νέων, συμπληρωματικών αποταμιευτικών προγραμμάτων για τον ευρύ πληθυσμό, στα πρότυπα καλών διεθνών πρακτικών.
Ειδικότερα, η πρόταση του ΙΟΒΕ περιγράφει τη δημιουργία δύο προϊόντων, εκ των οποίων το ένα έχει και δημογραφική στόχευση:
- Ατομικός Αποταμιευτικός Επενδυτικός Λογαριασμός (ΑΠΕΛ): Αφορά μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε χαρτοφυλάκια κινητών αξιών με χαμηλό ή μέτριο ρίσκο. Η συμμετοχή των ιδιωτών θα είναι προαιρετική και θα συνδέεται με φορολογικές εκπτώσεις, οι οποίες θα αυξάνονται ανάλογα με τον βαθμό συμμετοχής και τον χρόνο διακράτησης της επένδυσης, με όριο έως τα 5 έτη. Ο λογαριασμός αυτός στοχεύει στα μεσαία εισοδηματικά κλιμάκια, ενώ θα υπάρχει πλαφόν στο κίνητρο ώστε να διατηρείται χαμηλά το δημοσιονομικό κόστος.
- Παιδικός Αποταμιευτικός Επενδυτικός Λογαριασμός (ΠΑΠΕΛ): Προτείνεται να ανοίγεται με τη γέννηση κάθε παιδιού. Οι γονείς θα έχουν τη δυνατότητα να εισφέρουν ετησίως επιπλέον κεφάλαια στον λογαριασμό του ανήλικου, τα οποία θα επιβραβεύονται με επιπλέον κρατικές μεταβιβάσεις. Οι πόροι του λογαριασμού θα επενδύονται μακροπρόθεσμα και θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν χωρίς καμία απολύτως φορολογική επιβάρυνση, μόνο όταν το παιδί φτάσει στην ενηλικίωση.
Πολλαπλασιαστικά οφέλη για την οικονομία
Σύμφωνα με το ΙΟΒΕ, τα στοχευμένα κίνητρα για μακροχρόνιους αποταμιευτικούς λογαριασμούς εκτιμάται ότι θα έχουν θετικές επιδράσεις, οι οποίες θα είναι πολλαπλάσιες του δημοσιονομικού κόστους που προκαλούν. Πιο συγκεκριμένα, κάθε 1 ευρώ δημοσιονομικού κόστους μπορεί να συντελέσει σε μέση ετήσια αύξηση του πραγματικού εθνικού εισοδήματος έως και 2 ευρώ σε βάθος πενταετίας.
Με ένα μέσο ετήσιο δημοσιονομικό κόστος περίπου 100 εκατ. ευρώ, σε βάθος 5ετίας, οι καθαρές νέες επενδύσεις στην οικονομία αναμένεται να ξεπερνούν τα 300 εκατ. ευρώ ετησίως. Σε επίπεδο απασχόλησης, εκτιμάται ότι μπορούν να δημιουργηθούν 2.000 νέες θέσεις εργασίας υψηλής παραγωγικότητας κατά μέσο όρο στην πρώτη 10ετία.
Σε σενάρια με υψηλότερο κίνητρο, το πραγματικό ΑΕΠ μπορεί να τονωθεί έως και 0,3 ποσοστιαίες μονάδες και να παραμείνει υψηλότερο έως και 0,4 δισεκ. ευρώ κάθε χρόνο μέχρι το 2040.
Διεθνής πρακτική και προϋποθέσεις επιτυχίας
Η προσέγγιση αυτή είναι ήδη δοκιμασμένη στο εξωτερικό, καθώς σε 11 από τις 27 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης εφαρμόζεται ήδη κάποια μορφή Αποταμιευτικού Επενδυτικού Λογαριασμού. Παρόμοια εργαλεία χρησιμοποιούνται ευρέως και σε άλλες ανεπτυγμένες οικονομίες εκτός ΕΕ, όπως στις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, τον Καναδά και την Ιαπωνία.
Για να στεφθεί με επιτυχία το μέτρο στην Ελλάδα, η μελέτη τονίζει τρία κλειδιά: την απλότητα στη χρήση για το μέσο νοικοκυριό (με διαφάνεια και άμεση online ενημέρωση), την ευελιξία στην επιλογή παρόχων και διαχειριστών από τον χρήστη, και τέλος, τα κατάλληλα κίνητρα ώστε να λειτουργούν συμπληρωματικά με υφιστάμενα προγράμματα, όπως η ιδιωτική ασφάλιση και τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ).
Συνολικά, μέσα από αυτές τις παρεμβάσεις, δεν αναμένεται μόνο μακροχρόνια ανάπτυξη, αλλά και έμμεσα οφέλη που αγγίζουν το δημογραφικό πρόβλημα, τη δημοσιονομική ισορροπία και τη βελτίωση της οικονομικής παιδείας του γενικού πληθυσμού.