Πέρυσι, όλα φαίνονταν να πηγαίνουν εξαιρετικά για τον Πρόεδρο της Αργεντινής, Javier Milei. Η ανάπτυξη ήταν στα ύψη, ο πληθωρισμός έπεφτε και η δημοτικότητά του εκτοξεύονταν. Σήμερα, όμως, η εικόνα έχει αλλάξει δραματικά. Η υπόσχεση για μια γρήγορη, σχήματος V, ανάκαμψη δεν έχει υλοποιηθεί και οι τάσεις κινούνται προς τη λάθος κατεύθυνση. Ας δούμε τι συμβαίνει πραγματικά με την οικονομία της χώρας και γιατί τα πράγματα δεν εξελίσσονται όπως προβλέφθηκε.
Η πρώτη φάση: Η σταθεροποίηση της οικονομίας
Σε γενικές γραμμές, το οικονομικό σχέδιο του Milei μπορεί να χωριστεί σε δύο φάσεις. Η πρώτη είχε ως στόχο την κατεδάφιση των πιο άμεσων προβλημάτων: το δημοσιονομικό έλλειμμα, το εμπορικό έλλειμμα και τον υπερπληθωρισμό. Σε αυτό το μέτωπο, οι ενέργειές του ήταν αρκετά επιτυχημένες.
Με δραστικές περικοπές στις δαπάνες, κατάφερε να μετατρέψει το δημοσιονομικό έλλειμμα σε μικρό πλεόνασμα τόσο το 2024 όσο και το 2025. Για το εμπορικό έλλειμμα, η λύση ήταν η έντονη υποτίμηση του πέσο. Αυτό, φυσικά, έκανε τις εισαγωγές πολύ ακριβές για τους Αργεντινούς, αλλά οδήγησε σε μηνιαίο εμπορικό πλεόνασμα από τη στιγμή που ανέλαβε.
Η απότομη υποτίμηση του νομίσματος προκάλεσε αρχικά μια έκρηξη πληθωρισμού. Ωστόσο, ο Milei κατάφερε να τον ελέγξει σε ένα βαθμό, με τον μηνιαίο πληθωρισμό να πέφτει από 25% τον Δεκέμβριο του 2023 σε περίπου 2% μέχρι το 2025. Το κλειδί εδώ δεν ήταν η αύξηση των επιτοκίων, αλλά η μείωση του ελλείμματος που χρηματοδοτούνταν από το «άναμμα» του τυπογραφείου κεντρικής τράπεζας.
Βέβαια, είναι σημαντικό να μην υπερβάλουμε. Ένας μηνιαίος πληθωρισμός 2% σημαίνει ετήσιο πληθωρισμό πάνω από 25%, έναν αριθμό που σε οποιαδήποτε άλλη χώρα θα θεωρούνταν καταστροφικός. Αλλά με τα δικά τους, χρονικά εδραιωμένα, πρότυπα, για την Αργεντινή αυτό ήταν μια βελτίωση. Φαινόταν ότι η «Φάση 1» είχε ολοκληρωθεί.
Η δεύτερη φάση: Η ανάκαμψη που δεν ήρθε ποτέ
Εδώ είναι που τα πράγματα δυσκολεύουν. Η δεύτερη φάση αφορούσε τη χρήση ελεύθερων αγορών για να προκαλέσει οικονομικό μπουμ στον ιδιωτικό τομέα. Οι προβλέψεις της κυβέρνησης για ανάπτυξη 5% το 2026 φαίνονται πλέον απίθανες. Οι αναλυτές της κεντρικής τράπεζας προβλέπουν μόλις 2.7%, και ακόμα και αυτός ο στόχος αμφισβητείται.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, η οικονομία συρρικνώθηκε στο δεύτερο τρίμηνο του 2024. Επιπλέον, η ανάκαμψη είναι ανομοιόμορφη. Οι εξαγωγικοί κλάδοι (ορυχεία, ενέργεια, γεωργία) τα πηγαίνουν καλά, χάρη σε υψηλές τιμές πρώτων υλών που όμως δεν οφείλονται στις πολιτικές του Milei. Αντίθετα, οι εγχώριοι τομείς, όπως η βιομηχανία, η κατασκευή και το εμπόριο, συρρικνώνονται.
Αυτή η εξάρτηση από τις πρώτες ύλες είναι επικίνδυνη, αφού θέτει την οικονομία στο έλεος των διεθνών αγορών. Επιπλέον, αυτοί οι εξαγωγικοί κλάδοι δημιουργούν λίγες θέσεις εργασίας, κάτι που εξηγεί εν μέρει γιατί η ανεργία αυξάνεται συνεχώς από την άνοδο του Milei και έχει γίνει το βασικό αίσθημα των ψηφοφόρων.
Ο φαύλος κύκλος του χρόνιου πληθωρισμού Η ρίζα του προβλήματος για την εγχώρια οικονομία παραμένει ο υψηλός πληθωρισμός. Ο μηνιαίος ρυθμός «κολλημένος» στο 2% μεταφράζεται σε ετήσιο πάνω από 25%, με τον δείκτη να φτάνει το 12μηνο υψηλό των 33.8% τον Ιούλιο. Ειρωνικά, αυτό σημαίνει ότι ο πληθωρισμός υπό τον Milei είναι σχεδόν όσο υψηλός όσο ήταν υπό τους περισσότερους αριστερούς προκατόχους του.
Αυτός ο χρόνιος πληθωρισμός είναι καταστροφικός: διαβρώνει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών, μειώνοντας την κατανάλωση, και δημιουργεί αβεβαιότητα, αποτρέποντας τις μεγάλες αγορές και επενδύσεις.
Γιατί είναι τόσο δύσκολος να εξαλειφθεί; Δύο είναι οι βασικοί λόγοι:
- Η αντιφατική ανάγκη για ανάπτυξη: Ο κλασικός τρόπος για να καταπολεμηθεί ο πληθωρισμός είναι η μείωση της ζήτησης, είτε με περαιτέρω περικοπές δαπανών (δηλαδή λιτότητα) είτε με αύξηση των επιτοκίων. Ωστόσο, και οι δύο αυτές ενέργειες θα επιβράδυναν ακόμη περισσότερο την οικονομία, κάτι που ο Milei δεν μπορεί να αντέξει όταν η ανάπτυξη είναι ήδη χαμηλότερη από τον στόχο. Η κατάσταση επιδεινώνεται από το ότι πολλοί Αργεντινοί, για να αντεπεξέλθουν, έχουν πάρει δάνεια από τον πλέον απελευθερωμένο πιστωτικό τομέα, και ρεκόρ αριθμός ατόμων καθυστερεί στις πληρωμές. Μια περαιτέρω επιβράδυνση θα τους χτύπαγε ακόμη πιο σκληρά.
- Οι προσδοκίες πληθωρισμού: Οι Αργεντινοί, έχοντας ζήσει δεκαετίες πληθωρισμού, αναμένουν ότι οι τιμές θα συνεχίσουν να αυξάνονται. Αυτές οι προσδοκίες είναι αυτοεκπληρούμενες. Οι εργαζόμενοι απαιτούν υψηλότερους μισθούς, οι επιχειρήσεις προλαμβάνουν να αυξήσουν τις τιμές και οι καταναλωτές κάνουν αγορές νωρίτερα για να «μαζέψουν». Όλα αυτά τροφοδοτούν περαιτέρω τον πληθωρισμό. Η επαναφορά αυτών των προσδοκιών είναι μια μακρά και ουσιαστικά πολιτική διαδικασία, που δεν λύνεται μόνο με οικονομικά μέτρα.
Συμπέρασμα: Μια δύσκολη πραγματικότητα
Ενώ ο Javier Milei πέτυχε αδιαμφισβήτητα σημαντικά αποτελέσματα στην πρώτη φάση της σταθεροποίησης, η δεύτερη φάση της βιώσιμης ανάπτυξης απέχει πολύ. Το να διορθώσει κανείς τη δυσλειτουργική οικονομία της Αργεντινής σε μία μόνο θητεία ήταν πάντα μια κολοσσιαία πρόκληση. Ωστόσο, είναι σαφές ότι οι υποσχέσεις ήταν μεγαλύτερες από τις δυνατότητες εκπλήρωσής τους. Η οικονομία παραμένει ευάλωτη, διχασμένη και παγιδευμένη στον φαύλο κύκλο του χρόνιου πληθωρισμού.
Γνώριζες την πραγματική κατάσταση της οικονομίας στην Αργεντινή; Αν σου φάνηκε ενδιαφέρον το άρθρο, μπορείς να το μοιραστείς για να συζητήσουμε. Ελπίζουμε να βρήκες το κείμενο ενημερωτικό! Αν θέλεις να διαβάσεις περισσότερα ανάλυσης για παγκόσμιες οικονομίες και πολιτική, ρίξε μια ματιά στα άλλα άρθρα στον ιστότοπό μας.