Σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας, γεωπολιτικών εντάσεων και μεταβαλλόμενης εμπορικής πολιτικής, η παγκόσμια οικονομία επιδεικνύει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα. Τι δείχνει η νέα μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ.
Της Ντέπυς Χιωτοπούλου (hiotopoulou@gmail.com)
Καθοριστικός θα είναι ο ρόλος των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής για την πορεία της φετινής χρονιάς, σε παγκόσμιο επίπεδο, η οποία θα κριθεί από την επεκτατική δημοσιονομική πολιτική τους, τις αναμενόμενες μειώσεις επιτοκίων της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ, τη δασμολογική πολιτική τους, την εκτιμώμενη μείωση του ενεργειακού κόστους κατά -4,5% αλλά και την επιτάχυνση των επενδύσεων του Ταμείου Ανάκαμψης (RRF) στην Ευρώπη.
Σημαντικό παράγοντα για την παγκόσμια οικονομία έχουν και οι γεωπολιτικές προκλήσεις και ο εμπορικός προστατευτισμός.
Η περιοδική μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ με τίτλο «Οι εξελίξεις στην παγκόσμια οικονομία και στις χώρες προέλευσης των εισερχόμενων τουριστών στην Ελλάδα» αναλύει το διεθνές οικονομικό περιβάλλον και τις προοπτικές των βασικών αγορών του ελληνικού τουρισμού για το 2026.
Αύξηση δασμών αλλά και εξαγωγών
Το 2025 σημαδεύτηκε από την νέα εμπορική πολιτική των ΗΠΑ, με την επιβολή δασμών σε επίπεδα που είχαν να εμφανιστούν από τη δεκαετία του 1950.
Παρά το γεγονός ότι οι δασμοί (effective tariff) στις εισαγωγές των ΗΠΑ από την Κίνα έφτασαν στο 37,1%, το παγκόσμιο εμπόριο αυξήθηκε κατά +3,6% και η παγκόσμια οικονομία κατά +3,2%.
Η Κίνα (+5,0%), οι ΗΠΑ (+2,0%) και η ΕΕ-20 (+1,3%) ξεπέρασαν τις αρχικές προσδοκίες ανάπτυξης κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.
Αυτή η ανθεκτικότητα οφείλεται στον συνδυασμό της μεγάλης αύξησης των χρηματιστηριακών αξιών, της υποτίμησης του δολαρίου και της έντονα επεκτατικής δημοσιονομικής πολιτικής των ΗΠΑ, παράγοντες που υπεραντιστάθμισαν τις αρνητικές επιπτώσεις των εμπορικών φραγμών στην παγκόσμια ανάπτυξη.
Είναι χαρακτηριστικό ότι, παρά τους αυξημένους δασμούς, και η Κίνα και η ΕΕ-20 αύξησαν τις εξαγωγές τους προς ΗΠΑ κατά +4,4% και +1,7% αντίστοιχα.
Όσον αφορά τις επιδόσεις εντός της Ευρώπης, το 2025 σημειώθηκαν σημαντικές αποκλίσεις, με χώρες όπως η Ιρλανδία (+14,2%), η Κύπρος (+3,7%) και η Ισπανία (+2,7%) να ηγούνται, ενώ η Γερμανία (+0,20%), η Γαλλία (+0,57%) και η Ιταλία (+0,5%) κατέγραψαν χαμηλότερους ρυθμούς.
Προβλέψεις για το 2026
Κύριοι προσδιοριστικοί παράγοντες της πορείας της παγκόσμιας οικονομίας το 2026 αναμένεται να είναι οι ακόλουθοι:
- Επεκτατική δημοσιονομική πολιτική των ΗΠΑ: Το έλλειμμα της ομοσπονδιακής κυβέρνησης των ΗΠΑ προβλέπεται να ανέλθει στο -7,8% του ΑΕΠ ενισχύοντας την ζήτηση στην οικονομία των ΗΠΑ και, κατ’ επέκταση, παγκοσμίως.
- Νομισματική πολιτική και χρηματιστήρια: Αναμένονται δύο ή περισσότερες μειώσεις επιτοκίων από τη FED, ενώ ο δείκτης S&P 500 ενδέχεται να προσεγγίσει τις 7.500 έως 8.000 μονάδες, ενισχύοντας την κατανάλωση λόγω αυξημένου πλούτου (wealth effect).
- Δασμολογική πολιτική ΗΠΑ: Η πρόσφατη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ που ακύρωσε τους δασμούς που επέβαλε ο Πρόεδρος Τραμπ την Ημέρα της Ελευθερίας (Liberation Day), συνοδεύτηκε από επιβολή νέων δασμών από τον Πρόεδρο. Καθώς οι νέοι αυτοί δασμοί θα πρέπει να εγκριθούν από το Κογκρέσο εντός 150 ημερών, η σχετική αβεβαιότητα παρατείνεται.
- Ενέργεια και άμυνα στην Ευρώπη: Η Ευρώπη έχει δημιουργήσει νέες αλυσίδες προμήθειας φυσικού αερίου μετά την παύση προμήθειάς του από τη Ρωσία. Οι τιμές πετρελαίου και αερίου προβλέπεται να μειωθούν κατά -4,5%. Παράλληλα, λόγω γεωπολιτικών εξελίξεων, οι ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες αναμένεται να διπλασιαστούν από 1,5% σε περισσότερο από 3,0% του ΑΕΠ.
- Επενδύσεις: Η εντατικοποίηση των έργων του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), που λήγει εντός του 2026, θα αποτελέσει καταλύτη για αύξηση των επενδύσεων στην Ευρώπη.
Κίνδυνοι
Παρά το θετικό βασικό σενάριο, επισημαίνεται ότι ο συνδυασμός επεκτατικών πολιτικών και πολύ υψηλών χρηματιστηριακών αποτιμήσεων, ενέχει τον κίνδυνο μιας σοβαρής παγκόσμιας χρηματοοικονομικής κρίσης εάν η κατάσταση οδηγήσει σε μη διαχειρίσιμες “φούσκες”.
Στους κινδύνους θα πρέπει να συνυπολογιστούν ενδεχόμενες αρνητικές γεωπολιτικές εξελίξεις με επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία.