Η μεγαλύτερη δοκιμασία για εκείνη δεν ήταν ποτέ το αν η Ευρώπη μπορούσε να δημιουργήσει έναν ανεξάρτητο εισαγγελέα. Ήταν το αν η Ευρώπη ήταν διατεθειμένη να αφήσει κάποιον να κάνει τη δουλειά, δήλωσε στο Euractiv η Λάουρα Κοβέσι.
Η γενική εισαγγελέας της Ευρώπης υποστήριξε ότι το πιο εξαντλητικό και κουραστικό κομμάτι της δουλειάς της ήταν η καταπολέμηση της θεσμικής τάσης της ΕΕ να αμβλύνει, να καθυστερεί και να γραφειοκρατικοποιεί την καταπολέμηση της απάτης και της διαφθοράς.
Η EPPO, μια ανεξάρτητη εισαγγελία που ιδρύθηκε το 2021 με στόχο την αντιμετώπιση σοβαρών οικονομικών εγκλημάτων κατά της ΕΕ, έχει ανοίξει υπό την εντολή της περισσότερες από 3.600 υποθέσεις, έχει παγώσει περισσότερα από ένα δισεκατομμύριο ευρώ από εγκληματικές οργανώσεις, συμπεριλαμβανομένης της πιο επικίνδυνης μαφίας στον κόσμο και, κατά καιρούς, έχει στοχεύσει μερικά από τα πιο ανώτερα στελέχη της ένωσης.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο στην προστασία των χρημάτων της ΕΕ δεν είναι μόνο οι εγκληματίες που προσπαθούν να τα κλέψουν, αλλά και τα πολιτικά και θεσμικά συστήματα του μπλοκ που εξακολουθούν να καθιστούν τον έλεγχο εξαιρετικά δύσκολο, σημειώνει το Euractiv.
Μέχρι το τέλος της θητείας της, η εικόνα που σκιαγραφεί είναι μια ευρωπαϊκή υπηρεσία καταπολέμησης της απάτης που έχει αποδείξει την αξία της, αποκαλύπτοντας παράλληλα τα όρια του συστήματος γύρω της. Η ΕΕ, υποστήριξε, έχει δημιουργήσει επίπεδα ελέγχων που αποσκοπούν στην πρόληψη των αδικημάτων, χωρίς πάντα να διασφαλίζει ότι αυτά λειτουργούν στην πράξη.
«Έχετε πολλές αρχές, φορείς, γραφεία που υποτίθεται ότι αποτρέπουν την απάτη, κάνουν ελέγχους, υποβάλλουν εκθέσεις», είπε. «Και μετά, μια μέρα συνειδητοποιείτε ότι κανείς δεν κάνει πραγματικά αυτό που θα έπρεπε να κάνει», λέει.
Το πρόβλημα της ασυλίας σε Ελλάδα και ΕΕ
Σύμφωνα με την Λάουρα Κοβέσι, πουθενά αλλού τα όρια του συστήματος δεν είναι πιο ορατά από ό,τι στην Ελλάδα, όπου η εισαγγελία της ΕΕ αν και κέρδισε δημόσιους επαίνους για την άσκηση δίωξης, ήρθε αντιμέτωπη με τους εθνικούς συνταγματικούς κανόνες που προστατεύουν τους πολιτικούς από τον έλεγχο και εμποδίζουν τις έρευνες.
Ένα από τα πιο ξεκάθαρα παραδείγματα είναι το σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη του 2022 στη βόρεια Ελλάδα, ένα ατύχημα που σκότωσε 57 άτομα και έχει συνδεθεί με την φερόμενη κατάχρηση κονδυλίων της ΕΕ για την ασφάλεια των σιδηροδρόμων.
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ανέλαβε την υπόθεση, η οποία εκδικάστηκε στην Αθήνα, επειδή, ενώ μόνο το ελληνικό κοινοβούλιο μπορεί να διερευνήσει την πολιτική ευθύνη των υπευθύνων αξιωματούχων, οι ερευνητές της ΕΕ δεν είχαν ποτέ την ευκαιρία να φτάσουν όσο μακριά ήθελαν.
«Σε αυτήν την περίπτωση, δεν μπορούμε να βρούμε αποδεικτικά στοιχεία εκτός εάν αλλάξει το σύνταγμα», είπε. «Είναι ήδη πολύ αργά, επειδή οι νόμοι δεν μπορούν να εφαρμοστούν αναδρομικά. Επομένως, αυτό είναι το μέγιστο που θα μπορούσαμε να είχαμε κάνει και δεν είναι δυνατή καμία περαιτέρω ενέργεια».
Για την ίδια, το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι ότι υπάρχει ασυλία για τους πολιτικούς, αλλά ότι αυτά τα εμπόδια μπορούν να εμποδίσουν τους εισαγγελείς ακόμη και να διαπιστώσουν τα γεγονότα και να αποδείξουν την ενοχή ή την αθωότητα. Η άρση της ασυλίας είναι απλώς η ελάχιστη προϋπόθεση για να λειτουργήσει η δικαιοσύνη, είπε. Το πρόβλημα, υποστηρίζει, απέχει πολύ από το να περιορίζεται στην Ελλάδα.
Εντός των ίδιων των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, η Κοβέσι δέχθηκε επίσης αντιδράσεις από το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ECA) σχετικά με τις προσπάθειες διερεύνησης ισχυρισμών για αδικαιολόγητες δαπάνες με χρήματα της ΕΕ που χρονολογούνται από το 2022 και αφορούν τον πρώην πρόεδρο του δικαστηρίου, Klaus Heiner Lehne. Ο ίδιος αρνήθηκε τους ισχυρισμούς.
Το γεγονός ότι το ECA, η αρμόδια εποπτική αρχή της ΕΕ για τις δαπάνες, αντιστεκόταν στον εισαγγελικό έλεγχο λόγω ασυλίας, ώθησε την Κέβεσι να φέρει το ΕΕΣ ενώπιον του ανώτατου δικαστηρίου της ΕΕ σε μια υπόθεση που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. «Είναι θέμα αρχής», είπε.
Εκφοβισμός και παραπληροφόρηση
Η Κοβέσι μίλησε με εμφανή εκνευρισμό για τις εκστρατείες παραπληροφόρησης και τις προσωπικές επιθέσεις που ακολουθούν ολοένα και περισσότερο έρευνες υψηλού προφίλ. Δεν είναι τόσο βάναυσες όσο ο δολοφονικός εκφοβισμός που βίωσε κάποτε στην πατρίδα της, τη Ρουμανία, όπου δολοφονήθηκαν δικαστές τη δεκαετία του 1980. Είναι πιο διάχυτες και σύγχρονες, με συντονισμένες προσπάθειες δυσφήμισης των εισαγγελέων δημόσια, ενώ αυτοί παραμένουν δεσμευμένοι από την εμπιστευτικότητα, ειδικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Αυτό συνέβη συγκεκριμένα στην Ελλάδα και την Κροατία, όπου η ομάδα της «δέχτηκε συστηματικές επιθέσεις», ενώ η ίδια έγινε στόχος της αμφιλεγόμενης εταιρείας Blackcube, μιας ιδιωτικής εταιρείας πληροφοριών που σήμερα εμπλέκεται σε κατηγορίες για ξένη παρέμβαση στη Σλοβενία.