Στον τομέα της άμυνας στρέφεται όλο και περισσότερο η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία, αναζητώντας νέες πηγές ανάπτυξης εν μέσω κρίσης. Καθώς η ζήτηση για ηλεκτρικά οχήματα επιβραδύνεται, ο ανταγωνισμός από την Κίνα εντείνεται και το κόστος χρηματοδότησης παραμένει υψηλό, μεγάλοι κατασκευαστές εξετάζουν την επιστροφή σε μια γνώριμη, αν και αμφιλεγόμενη, δραστηριότητα: την παραγωγή στρατιωτικού εξοπλισμού.
Αναλυτές της Citigroup περιγράφουν τη νέα αυτή τάση ως το trade “anything but autos“, μια στρατηγική διαφοροποίησης που αποτυπώνει την πίεση που δέχεται ο κλάδος.
Η Renault ανακοίνωσε πρόσφατα ότι αναπτύσσει επίγειο drone διπλής χρήσης, στρατιωτικής και πολιτικής, ενώ ήδη από τον Ιανουάριο συνεργάζεται με την Turgis Gaillard για την παραγωγή εναέριων drones στη Γαλλία.
Την ίδια στιγμή, η Volkswagen βρίσκεται σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση, αντιμετωπίζοντας επιδεινούμενη κερδοφορία και επιδιώκοντας να μειώσει τον αριθμό των εργαζομένων κατά 35.000 – ή περίπου το 5% του εργατικού δυναμικού της – πριν από το 2030.
Η εταιρεία φέρεται να βρίσκεται σε συνομιλίες με την ισραηλινή Rafael Advanced Defense Systems για την κατασκευή εξαρτημάτων του συστήματος αντιπυραυλικής άμυνας Iron Dome. Στο τραπέζι βρίσκεται ακόμη και η μετατροπή του εργοστασίου της στο Όσναμπρικ σε μονάδα παραγωγής σχετικών εξαρτημάτων, μια κίνηση που θα μπορούσε να διασώσει έως και 2.300 θέσεις εργασίας.
Απώλεια εδάφους και πίεση από την Κίνα
Η στροφή αυτή δεν είναι τυχαία. Οι ευρωπαίοι κατασκευαστές χάνουν σταθερά μερίδιο αγοράς, ιδιαίτερα απέναντι σε κινεζικούς ομίλους όπως η BYD, η οποία κατέγραψε αύξηση 175% στις πωλήσεις της στην Ευρώπη σε ετήσια βάση.
Παράλληλα, οι αποτιμήσεις του κλάδου υποχωρούν: ο δείκτης Stoxx 600 Automobiles έχει χάσει περίπου 30% σε ορίζοντα πενταετίας, ενώ εταιρείες όπως η Stellantis έχουν δει τη χρηματιστηριακή τους αξία να μειώνεται δραστικά.
Η άμυνα ως «αντίβαρο»
Στον αντίποδα, η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία βρίσκεται σε φάση έντονης ανάπτυξης. Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και υπό το βάρος γεωπολιτικών εντάσεων, η Ευρώπη επιταχύνει την ενίσχυση της αμυντικής της αυτάρκειας.
Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έχει ήδη κάνει λόγο για «εποχή επανεξοπλισμού», με δυνατότητα κινητοποίησης έως και 800 δισ. ευρώ για επενδύσεις στον τομέα.
Για την αυτοκινητοβιομηχανία, αυτό μεταφράζεται σε μια εναλλακτική διέξοδο: οι δεξιότητες στην προηγμένη μηχανολογία, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τη μαζική παραγωγή μπορούν —τουλάχιστον εν μέρει— να μεταφερθούν στην άμυνα.
Η σχέση μεταξύ των αυτοκινητοβιομηχανιών και της κατασκευής όπλων ήταν πάντα συμβιωτική. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι αυτοκινητοβιομηχανίες σε όλο τον κόσμο σταμάτησαν την πολιτική παραγωγή για να επικεντρωθούν στις αντίστοιχες πολεμικές προσπάθειες των εθνών τους, παράγοντας στρατιωτικά οχήματα, κινητήρες αεροσκαφών, καθώς και όπλα και πυρομαχικά.
Ορισμένες εταιρείες πιστεύουν τώρα ότι η επιστροφή σε αυτές τις ρίζες θα μπορούσε να προσφέρει μια σανίδα σωτηρίας.
Η μετάβαση από τους τροχούς στα όπλα και το αντίστροφο είναι εφικτή, εν μέρει επειδή πολλές από τις υποκείμενες δεξιότητες είναι ιδιαίτερα μεταβιβάσιμες, σύμφωνα με τους ειδικούς.
Όρια και αμφιβολίες
Ωστόσο, η μετάβαση δεν είναι ούτε εύκολη ούτε επαρκής. Το συνδικάτο IG Metall προειδοποιεί ότι η άμυνα δεν μπορεί να απορροφήσει τις απώλειες θέσεων εργασίας της αυτοκινητοβιομηχανίας, επισημαίνοντας τις θεμελιώδεις διαφορές μεταξύ των δύο κλάδων.
Σε αντίθεση με τη μαζική παραγωγή αυτοκινήτων, η αμυντική βιομηχανία βασίζεται σε μικρότερες σειρές παραγωγής, γεγονός που περιορίζει την κλίμακα απασχόλησης.
Παράλληλα, εγείρονται και ηθικά ζητήματα, καθώς οι εργαζόμενοι ενδέχεται να κληθούν να επιλέξουν μεταξύ της εργασίας τους και της συμμετοχής στην παραγωγή οπλικών συστημάτων.
Η Citi επεσήμανε τους πολιτικούς κινδύνους που ενέχονται, αναφέροντας πώς η κοινή γνώμη για την εμπλοκή του Έλον Μασκ στην κυβέρνηση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντοναλντ Τραμπ συνέπεσε με την κατάρρευση των πωλήσεων της Tesla στην Ευρώπη.
Επιλεκτική -όχι συνολική- στροφή
Οι περισσότεροι αναλυτές συγκλίνουν στο ότι δεν πρόκειται για πλήρη μεταστροφή του κλάδου, αλλά για στοχευμένες, ευκαιριακές κινήσεις.
Η αυτοκινητοβιομηχανία αναζητά χρόνο και ανάσα μέσα από την άμυνα, όχι όμως οριστική λύση. Η τεχνολογία, η γεωπολιτική και η βιομηχανική πολιτική συγκλίνουν όλο και περισσότερο, αλλά η «επιστροφή στα όπλα» ίσως αποδειχθεί περισσότερο σύμπτωμα της κρίσης, παρά η απάντηση σε αυτήν.