Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
Η εκτίναξη της τιμής του ντίζελ εξελίσσεται σε πρόβλημα πολύ μεγαλύτερο από την αύξηση του κόστους στην αντλία.
Στις ΗΠΑ πλήττει αγρότες, μεταφορές και βιομηχανία, ενώ στην Ευρώπη επιβαρύνει μια οικονομία που είναι πολύ περισσότερο εξαρτημένη από το πετρέλαιο κίνησης.
Πίσω από την άνοδο των τιμών βρίσκεται μια κρίσιμη μεταβολή στην παγκόσμια αγορά ενέργειας: το πρόβλημα δεν είναι πλέον η επάρκεια αργού πετρελαίου, αλλά η δυνατότητα των διυλιστηρίων να το μετατρέψουν σε επαρκείς ποσότητες ντίζελ και βενζίνης.
Και εδώ βρίσκεται το ιδιαίτερο παράδοξο της σημερινής κρίσης. Η Ευρώπη εξάγει βενζίνη προς τις ΗΠΑ, ενώ την ίδια στιγμή εισάγει σημαντικές ποσότητες ντίζελ από την αμερικανική αγορά. Μια αλυσίδα αλληλεξάρτησης που λειτουργεί ομαλά μόνο όταν οι εμπορικές ροές παραμένουν ανοικτές, αλλά μπορεί να μετατραπεί σε μηχανισμό μετάδοσης της κρίσης εάν η Ουάσιγκτον περιορίσει τις εξαγωγές της.
Το πρόβλημα δεν είναι πλέον το αργό πετρέλαιο
Η μεγάλη αλλαγή στην ενεργειακή εικόνα βρίσκεται στη διύλιση.
Τον Μάρτιο και τον Απρίλιο η βασική ανησυχία αφορούσε την επάρκεια αργού πετρελαίου. Σήμερα, όμως, η εικόνα έχει αλλάξει. Η αγορά μπορεί να διαθέτει αργό, αλλά τα διυλιστήρια δεν έχουν την απαιτούμενη δυναμικότητα για να το επεξεργαστούν και να παράγουν τις ποσότητες πετρελαϊκών προϊόντων που χρειάζεται η οικονομία.
Αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για την τιμή του ντίζελ.
Η παγκόσμια ικανότητα διύλισης έχει περιοριστεί λόγω του πολέμου στην Ουκρανία αλλά και της ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή και το πρόβλημα είναι εντονότερο στα προϊόντα ντίζελ. Επομένως, η στενωπός δεν βρίσκεται πλέον αποκλειστικά στην παραγωγή και διάθεση της πρώτης ύλης, αλλά στο επόμενο στάδιο της αλυσίδας: στο πόσο αργό μπορούν τα διυλιστήρια να μετατρέψουν σε καύσιμο.
Η διαφορά είναι καθοριστική. Μπορεί να υπάρχει πετρέλαιο, αλλά να μην υπάρχει αρκετό ντίζελ.
Το ντίζελ είναι ο αδύναμος κρίκος της παγκόσμιας αγοράς
Το πετρέλαιο κίνησης έχει μια ιδιότητα που το καθιστά ιδιαίτερα κρίσιμο για την οικονομία: δεν αφορά μόνο τα αυτοκίνητα.
Είναι το καύσιμο των φορτηγών που μεταφέρουν προϊόντα, των αγροτικών μηχανημάτων, μεγάλου τμήματος της βιομηχανίας και μιας τεράστιας αλυσίδας επαγγελματικών δραστηριοτήτων.
Γι’ αυτό και μια αύξηση της τιμής του δεν μένει στην αντλία. Μετατρέπεται σε υψηλότερο κόστος μεταφοράς, παραγωγής, διανομής. Στη συνέχεια περνά στις τιμές των προϊόντων και δημιουργεί νέα πληθωριστική πίεση και βέβαια ακόμη μεγαλύτερη πίεση στους καταναλωτές. Κάτι που με τη σειρά του μπορεί να έχει πολιτικές επιπτώσεις για τις κυβερνήσεις ιδιαίτερα μάλιστα εάν όλα αυτά συμβαίνουν σε προεκλογικές περιόδους, όπως, για παράδειγμα οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ ή οι προεδρικές εκλογές στη Γαλλία, την Ανοιξη.
Η εκτίναξη του ντίζελ, επομένως, λειτουργεί διαφορετικά από μια απλή αύξηση της τιμής ενός καταναλωτικού προϊόντος. Χτυπά ταυτόχρονα την πλευρά της παραγωγής και την πλευρά της κατανάλωσης.
Η Ευρώπη πληρώνει ήδη τον λογαριασμό
Στην Ευρώπη η τιμή του ντίζελ έχει αυξηθεί περίπου 40% από τις αρχές του 2026. Για ένα ρεζερβουάρ 50 λίτρων, η επιπλέον επιβάρυνση φθάνει περίπου τα 30 ευρώ.
Σε συνολικό επίπεδο, η αύξηση μεταφράζεται σε περίπου 203 εκατ. ευρώ επιπλέον κόστος την ημέρα για την ευρωπαϊκή οικονομία.
Η Ευρώπη είναι ιδιαίτερα ευάλωτη επειδή το ντίζελ κατέχει πολύ μεγαλύτερο μερίδιο στην κατανάλωση πετρελαϊκών προϊόντων σε σχέση με τις ΗΠΑ. Οι οδικές μεταφορές βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στο συγκεκριμένο καύσιμο, ενώ σημαντικές ποσότητες χρησιμοποιούνται στη γεωργία και στη βιομηχανία.
Έτσι, η άνοδος του ντίζελ δεν επιβαρύνει μόνο τους οδηγούς. Ανεβάζει το κόστος μεταφοράς των τροφίμων, των πρώτων υλών και των καταναλωτικών προϊόντων.
Και σαν να μην έφτανε αυτό η Ευρωπαϊκή Ένωση ήδη είναι στα πρόθυρα ενεργειακής κρίσης καθώς ο επερχόμενος χειμώνας βρίσκει τις υπόγειες αποθήκες φυσικού αερίου σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.
Οι Βρυξέλλες σημαίνουν συναγερμό, προειδοποιώντας ότι το εκρηκτικό κοκτέιλ των υψηλών τιμών και των γεωπολιτικών αναταράξεων απειλεί πλέον άμεσα την επάρκεια εφοδιασμού της γηραιάς ηπείρου.
Το αμερικανικό πρόβλημα είναι διαφορετικό – αλλά συνδέεται με το ευρωπαϊκό
Στις ΗΠΑ η άνοδος της τιμής του ντίζελ έχει ήδη δημιουργήσει ισχυρές πιέσεις σε αγρότες, φορτηγατζήδες και βιομηχανίες.
Η μέση τιμή έχει κινηθεί σε επίπεδα-ρεκόρ, ενώ η αμερικανική κυβέρνηση αναζητεί τρόπους να αυξήσει την προσφορά στην εγχώρια αγορά. Μεταξύ των επιλογών που εξετάζονται είναι και ο περιορισμός των εξαγωγών ντίζελ.
Εδώ όμως εμφανίζεται το πρόβλημα για την Ευρώπη.
Οι ΗΠΑ αποτελούν σημαντικό εξαγωγέα πετρελαϊκών προϊόντων και μέρος του αμερικανικού ντίζελ κατευθύνεται στην ευρωπαϊκή αγορά. Εάν οι εξαγωγές περιοριστούν, το προϊόν που σήμερα φεύγει από τα αμερικανικά λιμάνια θα πρέπει να αναζητηθεί αλλού.
Μόνο που η παγκόσμια αγορά δεν διαθέτει απεριόριστες εφεδρείες.
Η ιδιότυπη ενεργειακή αλληλεξάρτηση
Η σχέση Ευρώπης και ΗΠΑ στην αγορά καυσίμων έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Η Ευρώπη διαθέτει πλεόνασμα βενζίνης και εξάγει ποσότητες στις Ηνωμένες Πολιτείες. Την ίδια στιγμή, όμως, αντιμετωπίζει έλλειψη ντίζελ και εισάγει αμερικανικό προϊόν.
Με άλλα λόγια, η Ευρώπη στέλνει βενζίνη στην Αμερική και η Αμερική στέλνει ντίζελ στην Ευρώπη.
Αυτή η αλληλεξάρτηση επιτρέπει στις δύο αγορές να εξισορροπούν τις διαφορετικές ανάγκες τους. Η Ευρώπη αξιοποιεί το πλεόνασμα βενζίνης της, ενώ οι ΗΠΑ διαθέτουν μέρος του πλεονάσματος ντίζελ που παράγουν τα διυλιστήριά τους.
Αλλά σε μια περίοδο ενεργειακής στενότητας η ίδια σχέση μπορεί να λειτουργήσει αντίστροφα.
Εάν οι ΗΠΑ κρατήσουν περισσότερο ντίζελ για την εσωτερική αγορά, η Ευρώπη θα αναζητήσει άλλους προμηθευτές. Εάν η Ευρώπη περιορίσει με τη σειρά της τις εξαγωγές βενζίνης, η αμερικανική αγορά θα αντιμετωπίσει νέο πρόβλημα.
Ένα πιθανό ντόμινο στις δύο πλευρές του Ατλαντικού
Η απειλή επομένως δεν είναι μόνο η σημερινή τιμή του ντίζελ. Είναι το ενδεχόμενο να διαταραχθεί η ισορροπία που έχει διαμορφωθεί μεταξύ των δύο αγορών.
Ένα αμερικανικό «φρένο» στις εξαγωγές θα μπορούσε να αυξήσει την προσφορά ντίζελ στις ΗΠΑ, αλλά ταυτόχρονα να μειώσει την παγκόσμια διαθέσιμη ποσότητα. Η Ευρώπη θα αναγκαζόταν να ανταγωνιστεί για μικρότερες ποσότητες, αυξάνοντας την πίεση στις τιμές.
Η αντίδραση της Ευρώπης θα μπορούσε με τη σειρά της να επηρεάσει την αμερικανική αγορά βενζίνης.
Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: μια προσπάθεια προστασίας της μιας αγοράς μπορεί να επιβαρύνει την άλλη και τελικά να αυξήσει το κόστος και στις δύο.
Ρωσία και Ορμούζ προσθέτουν νέες πιέσεις
Στην εξίσωση προστίθενται οι γεωπολιτικές αναταράξεις.
Οι επιθέσεις της Ουκρανίας σε ρωσικά διυλιστήρια έχουν επηρεάσει την παραγωγή πετρελαϊκών προϊόντων της Ρωσίας, η οποία παραμένει σημαντικός παράγοντας στην παγκόσμια αγορά. Παράλληλα, οι αναταράξεις γύρω από τα Στενά του Ορμούζ αυξάνουν την αβεβαιότητα για τις διεθνείς ενεργειακές ροές.
Η σημασία αυτών των εξελίξεων είναι μεγαλύτερη επειδή η αγορά ντίζελ δεν διαθέτει σήμερα μεγάλα περιθώρια ασφαλείας.
Όταν η παραγωγή ενός σημαντικού διυλιστηρίου διακόπτεται λόγω βομβαρδισμών ή όταν περιορίζονται οι εξαγωγές μιας μεγάλης πετρελαιοπαραγωγού χώρας, η επίπτωση μπορεί να φανεί πολύ γρήγορα στην τιμή του τελικού προϊόντος.
Ο χειμώνας μπορεί να κάνει τα πράγματα δυσκολότερα
Το επόμενο κρίσιμο τεστ είναι η περίοδος του χειμώνα.
Τα διυλιστήρια θα πρέπει να αυξήσουν την παραγωγή πετρελαίου θέρμανσης, την ίδια στιγμή που η αγορά ντίζελ παραμένει πιεσμένη. Η δυνατότητα των μονάδων να ανταποκριθούν ταυτόχρονα στις δύο ανάγκες είναι περιορισμένη.
Αυτό σημαίνει ότι μια παρατεταμένη ενεργειακή αναταραχή μπορεί να δημιουργήσει νέα προβλήματα ακόμη και χωρίς μια μεγάλη νέα αύξηση στην τιμή του αργού.
Το πραγματικό ερώτημα είναι εάν υπάρχει αρκετή διυλιστική ικανότητα ώστε το διαθέσιμο πετρέλαιο να μετατραπεί στα προϊόντα που χρειάζονται οι οικονομίες.
Από την τιμή αντλία στην οικονομία
Το ντίζελ έχει επομένως μετατραπεί σε έναν από τους κρίσιμους δείκτες της παγκόσμιας ενεργειακής πίεσης.
Η τιμή του αντανακλά πλέον όχι μόνο την πορεία του αργού πετρελαίου, αλλά και την κατάσταση των διυλιστηρίων, τις εμπορικές ροές, τις γεωπολιτικές συγκρούσεις και τις αποφάσεις των κυβερνήσεων.
Για τις ΗΠΑ το ζητούμενο είναι να περιοριστεί η επιβάρυνση αγροτών, μεταφορών και βιομηχανίας χωρίς να διαταραχθούν οι εξαγωγές που τροφοδοτούν την παγκόσμια αγορά.
Για την Ευρώπη, το πρόβλημα είναι ακόμη πιο σύνθετο: πρέπει να αντιμετωπίσει την υψηλή εξάρτησή της από το ντίζελ ενώ ταυτόχρονα χρειάζεται τις αμερικανικές εισαγωγές για να καλύψει μέρος του ελλείμματός της.
Η τιμή του ντίζελ μπορεί έτσι να γίνει ο κρίσιμος κρίκος μιας νέας ενεργειακής κρίσης. Όχι επειδή τελειώνει το πετρέλαιο, αλλά επειδή ο κόσμος δυσκολεύεται όλο και περισσότερο να το μετατρέψει, να το μεταφέρει και να το διαθέσει εκεί όπου χρειάζεται περισσότερο.