Αντιμέτωπη με σημαντική μείωση στην παραγωγή πατάτας βρίσκεται η Ευρώπη, καθώς οι ακραίες θερμοκρασίες και η παρατεταμένη ξηρασία του καλοκαιριού επηρέασαν τόσο την ποσότητα όσο και την ποιότητα της σοδειάς. Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να πιέσει τις τιμές, ενώ δεν αποκλείεται να οδηγήσει ακόμη και σε μικρότερες τηγανητές πατάτες στα πιάτα των καταναλωτών.
Σύμφωνα με αναλύσεις του μη κερδοσκοπικού οργανισμού Energy and Climate Intelligence Unit (ECIU), οι ακραίες καιρικές συνθήκες κατέστρεψαν περίπου 3,1 εκατομμύρια τόνους πατάτας, αξίας 400 έως 620 εκατ. ευρώ. Η ποσότητα αυτή έρχεται να προστεθεί στους περίπου 3,6 εκατομμύρια τόνους που δεν φυτεύτηκαν φέτος, μετά την υπερπαραγωγή του 2025.
«Περάσαμε από ένα ιστορικό υψηλό σε ένα ιστορικό χαμηλό μέσα σε μόλις έναν χρόνο, αν επιβεβαιωθούν οι εκτιμήσεις», δήλωσε ο Κρεγκ Έλιοτ, αναλυτής αγοράς για την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Αφρική στην εταιρεία πληροφοριών τιμών εμπορευμάτων Expana, χαρακτηρίζοντας την κατάσταση «πραγματικό θρίλερ στην αγορά της πατάτας».
Στη Γερμανία, τη Γαλλία, το Βέλγιο και την Ολλανδία, τις βασικές πατατοπαραγωγούς χώρες της Ευρώπης, η παραγωγή εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει από το ρεκόρ των 27,3 εκατομμυρίων τόνων το 2025 σε 19,5 έως 20,5 εκατομμύρια τόνους φέτος, σύμφωνα με το ECIU.
Οι καύσωνες επηρέασαν την παραγωγή
Η περσινή υπερπαραγωγή είχε οδηγήσει σε απότομη πτώση των τιμών. Στο Βέλγιο, η ενδεικτική τιμή της πατάτας έφτασε σχεδόν στο μηδέν, με παραγωγούς να αναγκάζονται να πετάξουν αδιάθετες ποσότητες, να τις χαρίσουν, να τις κάψουν ή να τις χρησιμοποιήσουν ως ζωοτροφή.
Την ίδια στιγμή, οι νέοι δασμοί των ΗΠΑ και ο αυξανόμενος ανταγωνισμός από την Ασία άσκησαν επιπλέον πιέσεις στις ευρωπαϊκές εξαγωγές κατεψυγμένης πατάτας. Οι εξελίξεις αυτές οδήγησαν πολλούς αγρότες στην απόφαση να μειώσουν τις καλλιεργούμενες εκτάσεις.
Ωστόσο, η φετινή εικόνα αποδείχθηκε διαφορετική από ό,τι ανέμενε η αγορά. «Αυτό που κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει ήταν το κύμα των πέντε διαδοχικών, σφοδρών καυσώνων», ανέφερε ο Έλιοτ, σημειώνοντας ότι επηρεάστηκαν τόσο ο όγκος όσο και η ποιότητα της παραγωγής.
«Καθώς η πατάτα είναι μία από τις πιο απαιτητικές σε νερό καλλιέργειες στην Ευρώπη, ήταν αναπόφευκτο να δεχθεί ισχυρό πλήγμα», δήλωσε ο Τομ Λάνκαστερ, αναλυτής τροφίμων και γεωργίας στο ECIU. Όπως ανέφερε, οι εκτιμήσεις της βιομηχανίας δείχνουν πτώση της παραγωγής έως και 20%.
«Οι πατάτες σταμάτησαν να μεγαλώνουν»
Χαρακτηριστική είναι η εικόνα στη βόρεια Γαλλία. Στη φάρμα του Ζαν-Πολ Νταλέν, κοντά στο Αράς, δεν έβρεξε από τις 10 Ιουνίου έως τις 25 Αυγούστου. Όταν οι θερμοκρασίες παρέμειναν πάνω από τους 30 βαθμούς Κελσίου για σχεδόν μία εβδομάδα τον Αύγουστο, οι πατάτες, όπως περιγράφει ο ίδιος, «σταμάτησαν απλώς να μεγαλώνουν».
Ο Νταλέν καλλιεργεί πατάτες σε 650 από τα συνολικά 3.400 στρέμματά του. Στις αρδευόμενες εκτάσεις οι αποδόσεις αναμένεται να είναι περίπου 10% χαμηλότερες από τις φυσιολογικές. Στα γειτονικά μη αρδευόμενα χωράφια, ωστόσο, η παραγωγή ενδέχεται να περιοριστεί στους 2 τόνους ανά στρέμμα, από 4,5 έως 5 τόνους που είναι συνήθως.
Πρόβλημα υπάρχει και στο μέγεθος της σοδειάς. Πολλές από τις πατάτες που συλλέχθηκαν είναι πολύ μικρές για βιομηχανική επεξεργασία. Οι εταιρείες μεταποίησης ζητούν συνήθως πατάτες διαμέτρου άνω των 50 χιλιοστών, ενώ σε ορισμένα χωράφια η πλειονότητα είναι κάτω από 40 χιλιοστά. Ως αποτέλεσμα, οι βιομηχανίες έχουν αρχίσει να χαλαρώνουν τις προδιαγραφές τους.
«Αυτό σημαίνει ότι οι καταναλωτές θα δουν μικρότερες τηγανητές πατάτες στο πιάτο τους», δήλωσε ο Νταλέν.
Μεγάλη διαφορά στις τιμές
Η σοδειά του Γάλλου παραγωγού πωλείται στο σύνολό της με συμβόλαιο στον όμιλο κατεψυγμένων τροφίμων McCain, σε τιμή που είχε συμφωνηθεί πριν από το καλοκαιρινό κύμα ξηρασίας.
Η τιμή είχε ήδη μειωθεί κατά 60 ευρώ τον τόνο, περίπου κατά ένα τέταρτο, λόγω της περσινής υπερπαραγωγής. Εάν το συμβόλαιο δεν επαναδιαπραγματευτεί, ο Νταλέν θα πληρωθεί με τιμές που είχαν διαμορφωθεί σε περίοδο αφθονίας, ενώ η φετινή σοδειά είναι μειωμένη.
Πλέον, περίπου το 80% της πατάτας που προορίζεται για μεταποίηση πωλείται μέσω συμβολαίων, έναντι 50% έως 60% τα προηγούμενα χρόνια, σύμφωνα με τον Έλιοτ. Έτσι, παραγωγοί που είχαν συμφωνήσει τις τιμές πριν γίνουν εμφανείς οι επιπτώσεις του καύσωνα δεν μπορούν να επωφεληθούν άμεσα από την άνοδο της αγοράς.
Στην ελεύθερη αγορά, πάντως, οι τιμές έχουν ήδη αυξηθεί σημαντικά. Οι πατάτες νέας σοδειάς για μεταποίηση φτάνουν έως και τα 250 ευρώ τον τόνο σε ορισμένες περιοχές της Ευρώπης, από περίπου 30 ευρώ πέρυσι. Παράλληλα, οι γαλλικές πατάτες κατανάλωσης έφτασαν τα 520 ευρώ τον τόνο στις 3 Σεπτεμβρίου, από 310 ευρώ προηγουμένως.
Τα αποθέματα από την περσινή σοδειά-ρεκόρ αναμένεται να καλύψουν την αγορά έως τα Χριστούγεννα, σύμφωνα με τον Σέντρικ Πόρτερ, διευθυντή της υπηρεσίας πληροφοριών World Potato Markets. Ωστόσο, εκτιμά ότι μέχρι το Πάσχα οι ελλείψεις θα αρχίσουν να γίνονται αισθητές στα σουπερμάρκετ.
Η φετινή εξέλιξη εντάσσεται σε ένα ευρύτερο μοτίβο αυξανόμενης αβεβαιότητας για τους Ευρωπαίους παραγωγούς. Η βορειοδυτική Ευρώπη έχει αντιμετωπίσει τέσσερις περιόδους ξηρασίας στις καλλιέργειες πατάτας από το 2018, οι οποίες εναλλάσσονται με βροχερούς χειμώνες και άνοιξες, που συχνά αφήνουν τα χωράφια υπερβολικά λασπωμένα για φύτευση.
Οι αγρότες καλούνται έτσι να διαχειριστούν ένα ολοένα πιο απρόβλεπτο περιβάλλον, με υπερβολικές βροχοπτώσεις όταν δεν χρειάζονται νερό και έντονη ξηρασία όταν οι καλλιέργειες το έχουν ανάγκη.
«Οι καιρικές συνθήκες γίνονται όλο και πιο ακραίες και απαιτητικές», καταλήγει ο Πόρτερ.
Με πληροφορίες από Financial Times