Το ελληνικό Κοινωνικό Σχέδιο για το Κλίμα, συνολικού ύψους 4,77 δισ. ευρώ, έδωσε το «πράσινο φως» η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ανοίγοντας τον δρόμο για μια σειρά παρεμβάσεων που θα απευθύνονται κυρίως σε ευάλωτα νοικοκυριά, πολίτες που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στις μετακινήσεις και πολύ μικρές επιχειρήσεις.
Το πρόγραμμα αφορά την περίοδο 2026-2032 και έχει σχεδιαστεί ώστε να περιορίσει τις κοινωνικές επιπτώσεις από την επέκταση του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών στα κτίρια και τις οδικές μεταφορές, στο πλαίσιο του ETS2. Από το συνολικό ποσό, τα 3,57 δισ. ευρώ, δηλαδή το 75%, θα προέλθουν από ευρωπαϊκούς πόρους, ενώ το υπόλοιπο 1,2 δισ. ευρώ θα καλυφθεί από εθνική χρηματοδότηση.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι επενδύσεις και οι μεταρρυθμίσεις που περιλαμβάνονται στο σχέδιο εκτιμάται ότι μπορούν να συμβάλουν έως το 2032 στη μείωση των εκπομπών κατά περίπου 811.000 τόνους ισοδύναμου CO₂ κάθε χρόνο.
Στήριξη σε εκατοντάδες χιλιάδες νοικοκυριά
Ένα από τα μεγαλύτερα σκέλη του σχεδίου αφορά την ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών και τη μείωση της εξάρτησης των ευάλωτων νοικοκυριών από τα ορυκτά καύσιμα. Συνολικά, προβλέπεται να επωφεληθούν περίπου 460.000 νοικοκυριά, ενώ θα υποστηριχθούν έως και 62.000 ανακαινίσεις.
Παράλληλα, το πρόγραμμα προβλέπει την εγκατάσταση περίπου 200.000 αντλιών θερμότητας και ηλιακών συστημάτων για τη θέρμανση νερού, με στόχο τη μείωση τόσο της ενεργειακής κατανάλωσης όσο και του κόστους που επωμίζονται οι πολίτες. Σημαντικό μέρος της χρηματοδότησης κατευθύνεται και στην κοινωνική κατοικία. Στόχος είναι να δημιουργηθούν 2.800 νέες ενεργειακά αποδοτικές κοινωνικές κατοικίες, αυξάνοντας το διαθέσιμο απόθεμα και ενισχύοντας την πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή στέγαση.
Στο ίδιο πλαίσιο προβλέπεται και η ανακαίνιση δημόσιων φοιτητικών εστιών, με κονδύλι 226 εκατ. ευρώ. Οι παρεμβάσεις αναμένεται να βελτιώσουν τις συνθήκες διαμονής και την πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση για 5.930 ευάλωτους φοιτητές.
Παράλληλα, έως και 800.000 ευάλωτα νοικοκυριά κάθε χρόνο θα μπορούν να λαμβάνουν προσωρινό επίδομα θέρμανσης, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η επιβάρυνση των δαπανών θέρμανσης μετά την έναρξη εφαρμογής του ETS2.
Αλλαγές και στις μετακινήσεις
Το σχέδιο δεν περιορίζεται στην ενεργειακή κατανάλωση των κατοικιών, καθώς σημαντικό μέρος του αφορά τις μεταφορές. Περίπου 300.000 ευάλωτοι χρήστες των μεταφορών αναμένεται να επωφεληθούν από επενδύσεις στις δημόσιες συγκοινωνίες και σε υποδομές καθαρής μετακίνησης.
Μεταξύ άλλων, προβλέπεται η κυκλοφορία περισσότερων από 200 νέων ηλεκτρικών λεωφορείων σε αστικές περιοχές όπου καταγράφονται υψηλά επίπεδα μεταφορικής ευαλωτότητας, ενώ στο δίκτυο του μετρό της Αθήνας σχεδιάζεται η προσθήκη 22 νέων συρμών.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει ακόμη υπηρεσίες μετακίνησης κατά παραγγελία για κατοίκους απομακρυσμένων περιοχών, καθώς και τη δημιουργία και ενίσχυση υποδομών φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η πρόβλεψη για ένα σύστημα κοινωνικής μίσθωσης ηλεκτρικών αυτοκινήτων. Μέσω αυτού, περίπου 15.000 ευάλωτα νοικοκυριά που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το αυτοκίνητο θα μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση σε ηλεκτρικό όχημα με χαμηλότερο και προσιτό μηνιαίο κόστος.
Η κοινωνική διάσταση του σχεδίου επεκτείνεται και στα άτομα με αναπηρία. Προβλέπεται η χρηματοδότηση περισσότερων από 12.000 μέσων μετακίνησης, όπως ηλεκτρικά αμαξίδια και σκούτερ, ενώ σχεδιάζεται ειδική υπηρεσία σχολικής μεταφοράς για μαθητές με αναπηρία.
Παρεμβάσεις προσβασιμότητας θα πραγματοποιηθούν επίσης σε 33 σιδηροδρομικούς σταθμούς και 85 σταθμούς του μετρό.
Στο επίκεντρο και οι μικρές επιχειρήσεις
Ξεχωριστό σκέλος του προγράμματος αφορά τις πολύ μικρές επιχειρήσεις, οι οποίες συχνά καλούνται να ανταποκριθούν στο κόστος της πράσινης μετάβασης με περιορισμένες οικονομικές δυνατότητες.
Συνολικά, 28.000 ευάλωτες πολύ μικρές επιχειρήσεις αναμένεται να στηριχθούν ώστε να προχωρήσουν σε ενεργειακά αποδοτικότερα κτίρια και λύσεις βιώσιμης κινητικότητας. Για τον σκοπό αυτό προβλέπονται 820 εκατ. ευρώ, τα οποία θα κατευθυνθούν σε στοχευμένες παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης και επιδοτήσεις που θα περιορίζουν το ενεργειακό και μεταφορικό κόστος.
Η Ελλάδα θα μπορεί να υποβάλει αίτημα για την πρώτη εκταμίευση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μετά την έναρξη υλοποίησης του σχεδίου και την επίτευξη των σχετικών οροσήμων.
Το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα θα λειτουργήσει σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση από το 2026 έως το 2032 και εκτιμάται ότι θα κινητοποιήσει τουλάχιστον 86,7 δισ. ευρώ. Οι πόροι θα αξιοποιηθούν για παρεμβάσεις σε ενεργειακή αποδοτικότητα, ανακαινίσεις κτιρίων, καθαρή θέρμανση και ψύξη, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αλλά και μεταφορές μηδενικών εκπομπών.
Η Ελλάδα είναι το πέμπτο κράτος-μέλος του οποίου το σχέδιο εγκρίνεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μετά τη Σουηδία, τη Λιθουανία, τη Λετονία και τη Μάλτα. Συνολικά, μέχρι σήμερα δέκα χώρες έχουν υποβάλει επίσημα τα εθνικά τους σχέδια για έγκριση, σε μια διαδικασία που αναμένεται να επιταχυνθεί όσο πλησιάζει η έναρξη της νέας ευρωπαϊκής πολιτικής για τις εκπομπές στα κτίρια και τις οδικές μεταφορές.