Μεγάλες ανατροπές για χιλιάδες συνταξιούχους φέρνει η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας σχετικά με την καταβολή της εθνικής σύνταξης, καθώς ανοίγει πλέον ο δρόμος για εφαρμογή της διάταξης που προβλέπει ότι κάθε δικαιούχος μπορεί να λαμβάνει μόνο μία εθνική σύνταξη, ακόμη κι αν εισπράττει δύο κύριες συντάξεις. Η εξέλιξη αφορά κυρίως χήρους και χήρες που λαμβάνουν τόσο τη δική τους σύνταξη όσο και σύνταξη θανάτου, αλλά και ασφαλισμένους που είχαν παράλληλη ασφάλιση σε διαφορετικά ταμεία λόγω πολλαπλών επαγγελματικών δραστηριοτήτων. Το ανώτατο δικαστήριο έκρινε συνταγματική τη σχετική πρόβλεψη του νόμου Κατρούγκαλου του 2016, σύμφωνα με την οποία σε περίπτωση σώρευσης συντάξεων καταβάλλεται μία μόνο εθνική σύνταξη. Αυτό σημαίνει ότι στη δεύτερη σύνταξη θα απομένει αποκλειστικά το ανταποδοτικό μέρος.
Η απόφαση προκαλεί έντονη ανησυχία σε περίπου 120.000 συνταξιούχους, καθώς για χρόνια σε αρκετές περιπτώσεις καταβάλλονταν δύο εθνικές συντάξεις. Παράλληλα, επανέρχεται στο προσκήνιο και το ενδεχόμενο αναζήτησης χρημάτων που θεωρούνται πλέον «αχρεωστήτως καταβληθέντα». Το παράδοξο της υπόθεσης είναι ότι ο σχετικός νόμος ίσχυε ήδη από το 2016, ωστόσο η εφαρμογή του παρέμενε ουσιαστικά «παγωμένη». Το 2021 επιχειρήθηκε μέσω εγκυκλίου να περιοριστεί η διπλή εθνική σύνταξη, προβλέποντας όμως μεταβατική προστασία για όσους ήδη λάμβαναν υψηλότερα ποσά, ώστε να μη ζητηθούν αναδρομικά. Το ΣτΕ έκρινε ότι το προστατευτικό αυτό πλαίσιο δεν αποτελούσε απλή ερμηνεία του νόμου αλλά νέα κανονιστική ρύθμιση, η οποία θα έπρεπε να έχει δημοσιευθεί σε ΦΕΚ και να διαθέτει ειδική νομοθετική εξουσιοδότηση. Έτσι, το συγκεκριμένο τμήμα της εγκυκλίου ακυρώθηκε.
Στην πράξη, το δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι η καταβολή μίας μόνο εθνικής σύνταξης είναι απολύτως νόμιμη, αφήνοντας όμως πλέον στο υπουργείο Εργασίας και τον ΕΦΚΑ την ευθύνη για το πώς και πότε θα εφαρμοστεί πλήρως η διάταξη. Νομικοί εκτιμούν ότι θεωρητικά ανοίγει πλέον ο δρόμος ακόμη και για επιστροφές ποσών από συνταξιούχους που λάμβαναν διπλή εθνική σύνταξη επί σειρά ετών. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, τα ποσά που ενδέχεται να αναζητηθούν κυμαίνονται από 15.000 έως και 30.000 ευρώ ανά περίπτωση. Παράλληλα, η απόφαση επαναφέρει στο προσκήνιο μία ακόμη εκκρεμότητα του ασφαλιστικού: τη μείωση της σύνταξης χηρείας μετά την πρώτη τριετία, όταν ο επιζών σύζυγος εργάζεται ή λαμβάνει δική του σύνταξη.
Ο νόμος προβλέπει ότι μετά τα τρία πρώτα χρόνια η σύνταξη θανάτου μειώνεται από το 70% στο 35% της αρχικής σύνταξης του θανόντος. Ωστόσο, η διάταξη εφαρμόστηκε αποσπασματικά, με αποτέλεσμα να έχουν δημιουργηθεί διαφορετικές ταχύτητες συνταξιούχων. Το ενδεχόμενο να εφαρμοστούν ταυτόχρονα τόσο η περικοπή της δεύτερης εθνικής σύνταξης όσο και η μείωση της σύνταξης χηρείας προκαλεί ήδη έντονο προβληματισμό, καθώς χιλιάδες νοικοκυριά κινδυνεύουν να δουν σημαντικές απώλειες στο εισόδημά τους.