Ο πόλεμος… εξαφάνισε τα μπλε τιμολόγια

Τις βαθιές, δομικές αδυναμίες της ελληνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας έφερε με δραματικό τρόπο ο πόλεμος στο Ιράν, που αποσταθεροποίησε τις ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου. Είναι χαρακτηριστικό ότι, για τον Απρίλιο, τα περισσότερα σταθερά (μπλε) τιμολόγια έχουν εξαφανισθεί από την αγορά, οι χρεώσεις έχουν αυξηθεί σημαντικά, ενώ άλλαξαν εντελώς οι συσχετισμοί μεταξύ των προμηθευτών, καθώς η ΔΕΗ, που ως τώρα δεν έδινε ιδιαίτερη έμφαση στα μπλε τιμολόγιο, βρέθηκε σε μια νύκτα να κυριαρχεί σε αυτή την κατηγορία.

Πάροχος Ονομασία Τιμολογίου Πάγιο με Έκπτωση (€/μήνα) Τελική Τιμή Προμήθειας με Έκπτωση (€/ΚWh) Διάρκεια Σύμβασης EUNICE EUNICE HOME FIX 0.00 0,144 12 47.69 ΔΕΗ My Home Online 3.50 0.142 (Διζωνικό: 0.132) 12 50.36 ΔΕΗ myHomeEnter 03.26 5.00 0,142 12 51.89 ΔΕΗ myHomePlan 5.00 0,145 12 52.85 ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Home Fixed 9.90 0,139 12 55.77 ΔΕΗ myHomeEnterTwo 8.00 0.145 (Διζωνικό: 0.095) 24 55.85 ΔΕΗ myHomeMaxima 12.90 0-600KWh: 0.132601KWh+: 0.122 12 56.46 PROTERGIA Value Sure 18M 2.0 11.90 0,145 18 59.75 PROTERGIA Value Sure 12M 2.0 9.90 0,154 12 60.72 ΕΛΙΝΟΙΛ Power On! Blue Home 12M 8.90 0,159 12 61.67 ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ MAXI Home Energy Save 10.90 0,174 12 68.32 SOLAR ENERGY Οικιακό FIXED 10.00 0.36 12 128.80

Σε καθεστώς… αφασίας η προθεσμιακή αγορά

Πίσω από την αδυναμία των παρόχων να δημιουργήσουν προϊόντα που θα «κλειδώνουν» τιμές για μεγάλες περιόδους, χωρίς να εκτίθενται οι ίδιοι σε μεγάλα ρίσκα, βρίσκεται το γεγονός ότι η ελληνική προθεσμιακή αγορά βρίσκεται σε καθεστώς… αφασίας.

Η προθεσμιακή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (Forward Market) στην Ελλάδα, η οποία λειτουργεί μέσω του Ελληνικού Χρηματιστηρίου Ενέργειας (ΕΧΕ), δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Target Model με έναν ξεκάθαρο στόχο: να προσφέρει στους συμμετέχοντες (παραγωγούς, προμηθευτές, βιομηχανίες) τη δυνατότητα να «κλειδώνουν» τιμές αγοράς ή πώλησης για το μέλλον. Αυτή η διαδικασία (hedging) είναι το βασικό εργαλείο για την αντιστάθμιση του κινδύνου απέναντι στις απότομες αυξομειώσεις των τιμών του ρεύματος.

Ωστόσο, από την έναρξη λειτουργίας της μέχρι και σήμερα, η ελληνική προθεσμιακή αγορά δεν έχει καταφέρει να επιτελέσει τον σκοπό της, αντιμετωπίζοντας σοβαρά δομικά και λειτουργικά προβλήματα. Τα κυριότερα αγκάθια της αγοράς συνοψίζονται στα εξής:

Εξαιρετικά χαμηλή ρευστότητα

Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ο ελάχιστος όγκος συναλλαγών. Στην Ελλάδα, η συντριπτική πλειονότητα της ενέργειας (συχνά πάνω από το 80-90%) διαπραγματεύεται αποκλειστικά στην Αγορά Επόμενης Ημέρας (Day-Ahead Market – Spot). Αυτή η «ρηχή» προθεσμιακή αγορά λειτουργεί αποτρεπτικά: αν ένας παίκτης θέλει να αγοράσει ή να πουλήσει μεγάλες ποσότητες για το μέλλον, δυσκολεύεται να βρει αντισυμβαλλόμενο χωρίς να προκαλέσει στρέβλωση (απότομη άνοδο ή πτώση) στην τιμή του συμβολαίου.

Υψηλή συγκέντρωση και ολιγοπωλιακή δομή

Η ελληνική αγορά χαρακτηρίζεται από τη δραστηριοποίηση λίγων, μεγάλων και καθετοποιημένων παικτών (δηλαδή εταιρειών που είναι ταυτόχρονα και παραγωγοί και προμηθευτές ρεύματος). Οι καθετοποιημένοι όμιλοι κάνουν συχνά αυτό που ονομάζεται «εσωτερική αντιστάθμιση» (internal hedging): καλύπτουν τις ανάγκες των πελατών τους απευθείας από τη δική τους παραγωγή. Κατά συνέπεια, δεν έχουν ισχυρό κίνητρο να βγουν στη δημόσια προθεσμιακή αγορά για να προσφέρουν ρευστότητα.

Δυσβάσταχτο κόστος εγγυήσεων

Για να συμμετάσχει μια εταιρεία στην προθεσμιακή αγορά, το Χρηματιστήριο απαιτεί τη δέσμευση σημαντικών κεφαλαίων ως εγγυήσεις, ώστε να διασφαλιστεί ότι τα συμβόλαια θα εκτελεστούν ακόμα και αν καταρρεύσει ένας συμμετέχων. Σε περιόδους έντονης μεταβλητότητας, οι απαιτήσεις αυτών των εγγυήσεων εκτοξεύονται. Αυτό «στραγγίζει» τη ρευστότητα κυρίως των μικρότερων και μη-καθετοποιημένων προμηθευτών, οι οποίοι τελικά αποφεύγουν την αγορά γιατί δεν αντέχουν το χρηματοοικονομικό κόστος.

Ρυθμιστική αβεβαιότητα και παρεμβάσεις

Η ενεργειακή κρίση των τελευταίων ετών οδήγησε το κράτος αλλά και την Ε.Ε. σε έκτακτες παρεμβάσεις, όπως πλαφόν στις τιμές χονδρικής, έκτακτες φορολογήσεις κερδών και επιδοτήσεις. Όταν οι κανόνες του παιχνιδιού αλλάζουν απρόβλεπτα από το κράτος, οι εταιρείες διστάζουν να δεσμευτούν σε μακροχρόνια συμβόλαια αγοραπωλησίας, υπό τον φόβο ότι μια νέα νομοθεσία θα τα καταστήσει ζημιογόνα.

Έλλειψη κουλτούρας αντιστάθμισης

Ιστορικά, η ελληνική αγορά δεν έχει εξοικείωση με πολύπλοκα χρηματοοικονομικά εργαλεία στον τομέα της ενέργειας. Πολλοί προμηθευτές θεωρούσαν (και συνεχίζουν να θεωρούν) πιο εύκολο να αγοράζουν ρεύμα «μέρα με τη μέρα» από το χρηματιστήριο και να μετακυλίουν ολόκληρο το ρίσκο της Αγοράς Επόμενης Ημέρας στους τελικούς καταναλωτές μέσω ρητρών αναπροσαρμογής (και πλέον μέσω των κίτρινων/πράσινων τιμολογίων), παρά να «χτίζουν» σύνθετα και ασφαλή προθεσμιακά χαρτοφυλάκια.

Το τελικό αποτέλεσμα για τον καταναλωτή είναι δυσμενές. Όσο η προθεσμιακή αγορά υπολειτουργεί, η Ελλάδα παραμένει εγκλωβισμένη στη Spot Αγορά. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι οποιαδήποτε βραχυπρόθεσμη διαταραχή (π.χ. άνοδος φυσικού αερίου, βλάβη σε μια μονάδα, έλλειψη αέρα) περνάει άμεσα και βίαια στο κόστος χονδρικής και από εκεί κατευθείαν στους λογαριασμούς των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων, χωρίς να υπάρχει το απαραίτητο «αμορτισέρ» που θα απορροφούσε τους κραδασμούς.